Το ριζώδες λαχανικό Beta vulgaris rubra έχει προσελκύσει πρόσφατα μεγάλο ενδιαφέρον ως τρόφιμο που προάγει την υγεία. Είναι ευρέως γνωστό για τις ισχυρές αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις και αγγειοπροστατευτικές του επιδράσεις, οι οποίες έχουν αποδειχθεί σαφώς από αρκετές in vitro και in vivo μελέτες σε ανθρώπους και ζώα.

Ιδιαίτερα ως διατροφική προσέγγιση για τη διαχείριση των καρδιαγγειακών παθήσεων και του καρκίνου, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη δημοτικότητα. Σε μελέτες σε ανθρώπους, η συμπληρωματική χορήγηση παντζαριού μείωσε την αρτηριακή πίεση, περιόρισε τη φλεγμονή, απέτρεψε το οξειδωτικό στρες, διατήρησε τη λειτουργία του ενδοθηλίου και αποκατέστησε την εγκεφαλοαγγειακή αιμοδυναμική. Επιπλέον, αρκετές μελέτες έχουν πλέον τεκμηριώσει ότι η συμπληρωματική χορήγηση παντζαριού είναι αποτελεσματική στην ενίσχυση της αθλητικής απόδοσης. (1)

Ειδικά η μείωση της φλεγμονής μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία για την επέκταση της χρήσης του κόκκινου παντζαριού στους τομείς της πρόληψης και της ρύθμισης.

Το άρθρο αυτό αναλύει τις ευεργετικές επιδράσεις του παντζαριού στην υγεία του ανθρώπινου οργανισμού, καθώς και τις απίστευτες δυνατότητές του σε διάφορες παθήσεις που προκαλούνται από χρόνια φλεγμονή.

2.1 Δυνητικά βιοδραστικές ενώσεις

Οι ευεργετικές επιδράσεις του Beta vulg. στην υγεία αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό στις βιοδραστικές ενώσεις του.

Ιδιαίτερα στην υψηλή περιεκτικότητά του σε ανόργανα νιτρικά. Τα νιτρικά από μόνα τους δεν θεωρείται ότι μεσολαβούν σε κάποια συγκεκριμένη φυσιολογική λειτουργία· οι ευεργετικές επιδράσεις σχετίζονται περισσότερο με την αναγωγή τους σε μονοξείδιο του αζώτου (NO). Η αναγωγή σε νιτρώδη λαμβάνει χώρα μετά την απορρόφηση και την είσοδο στον εντεροσιελογόνο κύκλο· υποθέτουμε ότι το 25% των νιτρικών εισέρχεται σε αυτόν τον κύκλο. Τα βακτήρια του σάλιου ανάγουν τα νιτρικά του σάλιου σε νιτρώδη. Ωστόσο, τα νιτρώδη του σάλιου επαναπορροφώνται στην κυκλοφορία μέσω του στομάχου και εκεί μεταβολίζονται σε NO. (1)

Το παντζάρι είναι ένα από τα λίγα λαχανικά που περιέχουν μια ομάδα ιδιαίτερα βιοδραστικών χρωστικών, γνωστών ως betalains. Αρκετές μελέτες ανέφεραν υψηλή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη ικανότητα in vitro και σε ζωικά μοντέλα in vivo, προκαλώντας ενδιαφέρον για την πιθανή χρήση του παντζαριού σε κλινικές παθολογικές καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από οξειδωτικό στρες και χρόνια φλεγμονή (σε φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, άσθμα, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, ηπατική νόσο, αρθρίτιδα, νόσο Αλτσχάιμερ, νόσο Πάρκινσον, καρδιαγγειακές νόσους, σακχαρώδη διαβήτη και χρόνια νεφρική νόσο).

Οι betalains μπορούν να διαχωριστούν σε betacyanins, όπως η betanin και η isobetanin, και betaxanthins, όπως η vulgaxanthin I & II και η indicaxanthin. (1)

Επιπλέον, στο Beta vulg. συναντάμε ορισμένες ποσότητες καροτενοειδών, ασκορβικού οξέος και φαινολικών ενώσεων, όπως φλαβονοειδή, φαινολικά οξέα και φαινολικά αμίδια. (1)

2.2. Οφέλη των βεταλαϊνών

Οι βεταλαΐνες παρουσίασαν σε μοντέλα in vitro σημαντική καταστολή της έκφρασης φλεγμονωδών μορίων, όπως η κυκλοοξυγενάση-2 (COX-2), η επαγώγιμη συνθάση του μονοξειδίου του αζώτου (iNOS) και οι φλεγμονώδεις κυτοκίνες IL-6 και IL-8. (7)

Μοντέλα in vivo έδειξαν μείωση της απόπτωσης των εγκεφαλικών κυττάρων σε άτομα που ακολουθούσαν διατροφή υψηλή σε λιπαρά, μετά από τέσσερις εβδομάδες από του στόματος χορήγησης ινδικαξανθίνης. Η επίδραση αυτή μπορεί να εξηγηθεί από τη μειωμένη έκφραση προαποπτωτικών και την αυξημένη έκφραση αντιαποπτωτικών γονιδίων, από τη μείωση της νευροφλεγμονής μέσω της περιορισμένης έκφρασης προφλεγμονωδών γονιδίων και πρωτεϊνών, καθώς και από τον μετριασμό του οξειδωτικού στρες μέσω της μείωσης των δραστικών μορφών οξυγόνου (ROS) και αζώτου.

Συνολικά, οι βεταλαΐνες, ιδιαίτερα η βετανίνη και η ινδικαξανθίνη, παρουσιάζουν ισχυρές αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις, στοχεύοντας βασικούς μηχανισμούς όπως η μείωση των ROS, η καταστολή των προφλεγμονωδών κυτοκινών και η ρύθμιση των οδών που σχετίζονται με την απόπτωση. (7)

2.3 Χημική δομή των ενώσεων των τεύτλων

Η ικανότητα της βετανίνης να εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες εξηγείται από τη χημική δομή της, η οποία περιέχει ομάδες υδροξυλίου και ακόρεστους δεσμούς στον βενζολικό δακτύλιο. Η βετανίνη προλαμβάνει την οξειδωτική βλάβη των πρωτεϊνών αναστέλλοντας τη νίτρωση του αμινοξέος τυροσίνη. (7)

3.1 Αντιοξειδωτική δράση

Έχει αποδειχθεί ότι το παντζάρι είναι λειτουργικό τρόφιμο με αντιοξειδωτική βιολογική δράση, χάρη στη βεταλαΐνη (βεταΐνη) και σε άλλα φαινολικά συστατικά του. Η ικανότητα της βετανίνης να εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες εξηγείται από τη χημική της δομή (7).

Μελέτες παρέχουν στοιχεία ότι το παντζάρι αποτελεί εξαιρετική πηγή αντιοξειδωτικών. Αυτά παρουσιάζουν σημαντική ικανότητα προστασίας των κυτταρικών συστατικών από την οξείδωση in vitro και, ακόμη σημαντικότερο, in vivo. (1)

3.2 Αντιφλεγμονώδης δράση

Δεδομένα από αρκετές μελέτες σε μοντέλα in vivo καταδεικνύουν ότι η χρωστική ουσία που είναι πλούσια σε βεταλαΐνες και προέρχεται από το Beta vulgaris μειώνει την παραγωγή των φλεγμονωδών μεσολαβητών TNF-α και IL-1ß. Οι βεταλαΐνες περιορίζουν επίσης τις επιδράσεις των λιποπολυσακχαριτών σε μακροφάγα που προέρχονται από τον μυελό των οστών. Οι LPS ενεργοποιούν τον NF-kB και αυξάνουν τα επίπεδα των IL-1ß και TNF-α. (7)

Συμπερασματικά, οι βεταλαΐνες στο παντζάρι, ιδιαίτερα η βετανίνη, ενδέχεται να μετριάζουν τη φλεγμονή μέσω της αναστολής της οδού σηματοδότησης NF-kB και της μείωσης των ROS μέσω ενεργοποίησης της οδού του πυρηνικού παράγοντα 2 που σχετίζεται με τον ερυθροειδή παράγοντα 2 (Nrf2)/στοιχείου αντιοξειδωτικής απόκρισης (ARE). (8)

Οι Pietrzkowski et al. έδειξαν στη μελέτη τους ότι οι από του στόματος κάψουλες πλούσιες σε βεταλαΐνες, σε θεραπευτικό πλαίσιο, μειώνουν τον πόνο και τη φλεγμονή σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα. Μετά από διάστημα άνω των 10 ημερών και καθημερινή συμπληρωματική λήψη τουλάχιστον 35 mg δύο φορές την ημέρα, οι ασθενείς παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα ιντερλευκίνης-6 (IL-6) και παράγοντα νέκρωσης όγκων-άλφα (TNF-α), καθώς και σημαντική αναστολή της δραστηριότητας δύο χημοκινών: του ρυθμιζόμενου ογκογονιδίου-άλφα (GRO-α) και της χημοκίνης που εκφράζεται μετά την ενεργοποίηση των φυσιολογικών Τ-κυττάρων (RANTES). (9)

Η αντιφλεγμονώδης ικανότητα του παντζαριού φαίνεται επίσης να βελτιώνει την εξαρτώμενη και ανεξάρτητη από το ενδοθήλιο αγγειοδιαστολή στο αντιβράχιο ασθενών με σύνδρομο Raynaud. (11)

3.3 Μικροβίωμα του εντέρου

Οι Calvani et al. έδειξαν ότι η κατανάλωση χυμού κόκκινου παντζαριού είχε ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη αφθονία βακτηρίων με γνωστές ευεργετικές επιδράσεις, συμπεριλαμβανομένων των Akkermansia, Oscillospira, Prevotella, Roseburia, Ruminococcaceae και Turicibacter, σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο. Έδειξαν επίσης σημαντικά υψηλότερα επίπεδα νικοτινικού και τριμεθυλαμίνης στα κόπρανα. (6)

4.1 Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS)

Το IBS είναι μια λειτουργική διαταραχή του γαστρεντερικού συστήματος, που προκαλείται από μεταβολές στις οδούς επικοινωνίας εντέρου-εγκεφάλου. 

Οι πιθανοί μηχανισμοί δυσλειτουργίας του άξονα εντέρου-εγκεφάλου υποδεικνύουν ότι, σε ορισμένες υποομάδες, η πρωτοπαθής διαταραχή του εντέρου αποτελεί την υποκείμενη αιτία. 

Οι υποκείμενοι μηχανισμοί που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου περιλαμβάνουν γενετικούς παράγοντες, μεταλοιμώδεις μεταβολές, χρόνιες λοιμώξεις και διαταραχές του εντερικού μικροβιώματος. Η διαταραχή του εντερικού μικροβιώματος συχνά οδηγεί σε ήπια φλεγμονή του βλεννογόνου, ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού και μεταβολή της εντερικής διαπερατότητας. Οι ανωμαλίες στον μεταβολισμό της σεροτονίνης και οι μεταβολές στη λειτουργία του εγκεφάλου θα μπορούσαν να αποτελούν πρωτοπαθείς ή δευτεροπαθείς παράγοντες. (4)

Άλλα ευρήματα υποδεικνύουν επίσης ότι η εντερική φλεγμονή, η απόκριση των κυτταροκινών και το εντερικό μικροβίωμα επηρεάζουν αρχικά το έντερο και στη συνέχεια προκαλούν μεταβολές στον εγκέφαλο σε άτομα με IBS.(4)

Ωστόσο, ορισμένες μελέτες έχουν δείξει επίσης ότι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, όπως η κακοποίηση στην παιδική ηλικία και η διαταραχή μετατραυματικού στρες, συνδέονται με την ανάπτυξη IBS στην ενήλικη ζωή. Είναι γνωστό ότι το στρες αυξάνει την ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού μέσω προφλεγμονωδών κυτταροκινών και του NF-kB. 

Είναι επίσης γνωστό ότι και οι δύο ψυχοκοινωνικοί παράγοντες προάγουν έναν προφλεγμονώδη φαινότυπο, ευαισθητοποιώντας τα συστήματα του παράγοντα απελευθέρωσης κορτικοτροπίνης και απορυθμίζοντας τον άξονα HPA. Ένας υπεραντιδραστικός άξονας HPA θα μπορούσε επίσης να συμβάλλει στη σπλαχνική υπερευαισθησία, η οποία παρατηρείται συχνά σε ασθενείς με IBS. (5)

Οι αγχώδεις διαταραχές και οι διαταραχές της διάθεσης αποτελούν επίσης καθιερωμένους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη μεταλοιμώδους IBS, με κίνδυνο παρόμοιο με εκείνον ενός σοβαρού επεισοδίου λοιμώδους γαστρεντερίτιδας. Περαιτέρω έρευνα σχετικά με τις διαταραχές της διάθεσης ανέδειξε την επιμονή της συστηματικής φλεγμονής και της νευροφλεγμονής. 

Μελέτες λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας σε ασθενείς με IBS έχουν δείξει αυξημένη απόκριση σε σπλαχνικά ερεθίσματα, με αυξημένη ενεργοποίηση του πρόσθιου φλοιού του προσαγωγίου, του προμετωπιαίου φλοιού και του θαλάμου ως απόκριση στη διάταση του ορθού. Αυτές οι αποκρίσεις φαίνεται επίσης να ρυθμίζονται από το άγχος και την κατάθλιψη. (5)

Τα αυξημένα επίπεδα της ιντερλευκίνης-6 (IL-6) και της ιντερλευκίνης-8 (IL-8), τα οποία έχουν εντοπιστεί σε ασθενείς με IBS, επηρεάζουν τον μεταβολισμό της τρυπτοφάνης και οδηγούν σε μη φυσιολογική σεροτονινεργική λειτουργία (5-HT). Η μη φυσιολογική λειτουργία της 5-HT συνδέεται με μεταβολή της κινητικότητας του εντέρου και αυξημένη ευαισθησία στον αλγαισθητικό πόνο, συμπτώματα που παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με IBS. (5)

Επίσης, δείγματα κοπράνων ασθενών με IBS και διάρροια έδειξαν αυξημένες ποσότητες των κυτταροκινών ιντερλευκίνη 1β, ιντερλευκίνη 10, TNFα και ιντερλευκίνη 6. Επιπλέον, η συγκέντρωση αυτών των κυτταροκινών φάνηκε να σχετίζεται με τη συχνότητα και τη σοβαρότητα του πόνου. (5)

Παρατηρείται επίσης επικάλυψη του IBS με την ελκώδη κολίτιδα και τη νόσο του Crohn, όπου η θεραπεία με αντι-TNFα έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει τη σπλαχνική αισθητηριακή λειτουργία και τις θετικές μεροληψίες απόδοσης. Αυτό αποτελεί περαιτέρω ένδειξη ότι οι φλεγμονώδεις διεργασίες του εντέρου επηρεάζουν την κεντρική επεξεργασία των πληροφοριών. (5)

4.2 Καταστάσεις ψυχικής υγείας

Οι Osimo et al. διαπίστωσαν σημαντικά αυξημένα επίπεδα CRP, IL-3, IL-6, IL-12, IL-18, sIL-2R και TNF-α στο αίμα ασθενών με κατάθλιψη, με μέτρια έως μεγάλα μεγέθη επίδρασης. Τα αποτελέσματα αυτά παρέμειναν στατιστικά σημαντικά στις αναλύσεις ευαισθησίας για ψυχιατρικούς παράγοντες και παράγοντες τρόπου ζωής, την επίδραση της ασυμμετρίας των δεδομένων, την επίδραση μελετών χαμηλής ποιότητας και τη μεροληψία δημοσίευσης. (13)

Επίσης, οι Li et al. εντόπισαν στην πιο πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυσή τους ένα εύρος διαφόρων φλεγμονωδών και ανοσολογικών βιοδεικτών. Οι δείκτες αυτοί διαφέρουν σημαντικά στους καταθλιπτικούς εφήβους σε σύγκριση με υγιείς μάρτυρες. (16)

Η CRP είναι ένας από τους καλύτερα μελετημένους φλεγμονώδεις δείκτες στον τομέα της ιατρικής. Υψηλότερα επίπεδα CRP έχουν διαπιστωθεί με συνέπεια σε αρκετές, ακόμη και διαχρονικές, μελέτες για την κατάθλιψη.

Συχνά προηγείται της έναρξης της νόσου, γεγονός που υποδηλώνει ότι η φλεγμονή μπορεί να αποτελεί αιτία και όχι απλώς συνέπεια της νόσου.

Προς υποστήριξη αυτής της υπόθεσης, μια ανάλυση Μεντελιανής τυχαιοποίησης του δείγματος της UK Biobank διαπίστωσε ότι η IL-6 και η CRP πιθανότατα συνδέονται αιτιωδώς με την κατάθλιψη. 

Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί ότι τα αυξημένα περιφερικά επίπεδα CRP συσχετίζονται με τα επίπεδά της στο κεντρικό νευρικό σύστημα, με ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της CRP στο πλάσμα και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό. (13)

Ο TNF-α είναι μία από τις κύριες προφλεγμονώδεις κυτταροκίνες.

Παράγεται από δενδριτικά κύτταρα και μακροφάγα, τα οποία κατά τη διάρκεια οξείας λοίμωξης παράγουν IL-6 και IL-12. Η αύξηση των TNF-α, IL-6 και IL-12 κατά τα τρέχοντα καταθλιπτικά επεισόδια καταδεικνύει τον συστηματικό χαρακτήρα της φλεγμονώδους κατάστασης, καθώς παρουσιάζει ομοιότητες με την ανοσολογική αντίδραση σε ενεργή λοίμωξη. (13)

Αρκετές μελέτες για την IL-6 και την CRP/hsCRP εντόπισαν προγνωστικές συσχετίσεις μεταξύ των επιπέδων των δεικτών και της ανταπόκρισης στη θεραπεία. Οι μελέτες διαπίστωσαν ότι τα αρχικά επίπεδα συσχετίζονταν με καλύτερη ανταπόκριση σε ουσίες με γνωστές αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, όπως η infliximab και η ketamine.

Επίσης, διαφορετικοί υποτύποι της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής παρουσιάζουν διαφορές στα φλεγμονώδη προφίλ τους, όπως η IL-6 και η IL-1β στη μελαγχολική κατάθλιψη και η CRP στη μη μελαγχολική κατάθλιψη. (14)

Μελέτες έδειξαν επίσης ότι η αυξημένη φλεγμονή σε παιδιά και εφήβους συσχετίζεται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης κατάθλιψης στο μέλλον. Τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι οι φλεγμονώδεις κυτταροκίνες στον εγκέφαλο μπορούν να μεταβάλουν τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου, τροποποιώντας τη νευροδιαβίβαση, τη λειτουργία του ιππόκαμπου, του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων και του συμπαθητικού συστήματος. 

Αυτές οι μεταβολές μπορεί να οδηγήσουν σε αλλαγές στη γνωστική λειτουργία και να προκαλέσουν καταθλιπτικά συμπτώματα. (15)

Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η οξεία κατάθλιψη αποτελεί προφλεγμονώδη κατάσταση και υποστηρίζουν την υπόθεση ότι οι αυξήσεις των φλεγμονωδών δεικτών στην κατάθλιψη οφείλονται σε μετατόπιση προς τα δεξιά της κατανομής των ανοσολογικών δεικτών. (13)

Επίσης, δείχνουν αμφίδρομη συσχέτιση μεταξύ της κατάθλιψης και των προφλεγμονωδών καταστάσεων, η οποία μπορεί να ανιχνευθεί ήδη από τα πρώτα στάδια της ζωής. (15)

Για να θεωρηθεί ένα συστατικό τροφίμων ωφέλιμο για την υγεία, πρέπει να είναι βιοδιαθέσιμο in vivo.

Παρατηρείται υψηλή βιοδιαθεσιμότητα των ανόργανων διατροφικών νιτρικών στα παντζάρια και υπάρχουν αναφορές για σχεδόν 100% απορρόφηση μετά την πέψη. (1)

Καθώς η αναγωγή των νιτρικών σε νιτρώδη μεσολαβείται από συγκεκριμένα βακτήρια του σάλιου, το φτύσιμο του σάλιου ή η λήψη αντιβακτηριακών θεραπειών από το στόμα, όπως η χρήση στοματικού διαλύματος, μπορεί να μειώσει τη μετατροπή νιτρικών σε νιτρώδη. (1)

Η έκταση της απορρόφησης των βεταλαϊνών είναι λιγότερο σαφής. Ο βαθμός στον οποίο οι βεταλαΐνες μεταβολίζονται και μετατρέπονται δομικά σε δευτερογενείς μεταβολίτες δεν έχει ακόμη χαρακτηριστεί, αλλά θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της βιοδιαθεσιμότητάς τους. (1)

Μελέτες υποδεικνύουν ότι ορισμένες από τις δραστικές ενώσεις του παντζαριού χάνονται ή ενδέχεται να αποδομούνται κατά το μαγείρεμα και την επεξεργασία. Θεωρητικά, η θερμική επεξεργασία, η έκθεση σε βακτηριακούς παράγοντες, η οξίνιση, οι συνθήκες αποθήκευσης και η τροποποιημένη ατμόσφαιρα μπορούν να επηρεάσουν τη φυτοχημική σύσταση. (3)

Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη σταθερότητα των βεταλαϊνών, όπως η αυξημένη θερμοκρασία, το φως, το οξυγόνο, οι ακραίες τιμές pH, τα μεταλλικά ιόντα και η υψηλή ενεργότητα νερού. 

Ειδικά η θερμική αποδόμηση αποτελεί σημαντική πρόκληση για την επεξεργασία προϊόντων με βάση τις βεταλαΐνες. Οι βετακυανίνες χάνουν τη σταθερότητά τους πάνω από τους 60°C, ενώ οι βεταξανθίνες ήδη πάνω από τους 40°C. Η θερμοκρασία δωματίου φαίνεται να προσφέρει μεγαλύτερη σταθερότητα στα προϊόντα με βάση τις βεταλαΐνες κατά την αποθήκευση.

Όσον αφορά το pH, οι βεταλαΐνες είναι γενικά σταθερές στο εύρος από 3 έως 7. Οι αλκαλικές συνθήκες τις επηρεάζουν αρνητικά.

Η κύρια πρόκληση για την εφαρμογή των βεταλαϊνών στη βιομηχανία είναι η αστάθειά τους απέναντι σε αυτούς τους περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Οι τεχνικές ενθυλάκωσης και προσρόφησης αποτελούν πολλά υποσχόμενες εναλλακτικές για την αντιμετώπιση αυτών των περιορισμών και τη βελτίωση της σταθερότητας των βιοδραστικών ενώσεων. (7)

Παράγοντες που βελτιώνουν τη σταθερότητα των βεταλαϊνών περιλαμβάνουν το ασκορβικό οξύ, το ισοασκορβικό οξύ και χηλικούς παράγοντες, όπως το κιτρικό οξύ και το EDTA. Επίσης, η ß-κυκλοδεξτρίνη και η οξειδάση της γλυκόζης ενδέχεται να είναι αποτελεσματικές, καθώς απορροφούν το ελεύθερο νερό και απομακρύνουν το διαλυμένο οξυγόνο. (12)

Τα παράγωγα της βετανίνης που σχηματίζονται μπορεί επίσης να επηρεάζουν σημαντικά τις βιοδραστικότητες των προϊόντων B. vulgaris και να χρησιμοποιούνται σε διάφορες εφαρμογές τροφίμων, προσφέροντας νέες ιδιότητες που προάγουν την υγεία και χρωστικές ιδιότητες. (12)

Μελέτες έδειξαν χαμηλότερο ρυθμό απορρόφησης, λόγω μειωμένης επιθηλιακής μεταφοράς, των βεταλαϊνών από το παντζάρι σε σύγκριση με τις βεταλαΐνες από άλλες πηγές, όπως το φρούτο της φραγκοσυκιάς. Πρόσφατη μελέτη υποδεικνύει ότι οι χαμηλότεροι ρυθμοί απορρόφησης οφείλονται σε διαφορές στη μήτρα του τροφίμου. Αυτό υποδηλώνει ότι η βιοδιαθεσιμότητα της βετανίνης μπορεί να είναι χαμηλότερη μετά την κατανάλωση παντζαριού σε σύγκριση με άλλες πηγές βετανίνης. (3)

Παρότι υπάρχουν ενδείξεις in vivo για τη βιολογική αποτελεσματικότητα των βεταλαϊνών, φαίνεται να έχουν γενικά πολύ χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει το θεραπευτικό τους δυναμικό. Επομένως, είναι απαραίτητο να λαμβάνεται υπόψη ότι οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ουσιών που συνιστούν τη φυσική μήτρα μπορεί να επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα των βεταλαϊνών από το παντζάρι. (7)

Μια in vitro μελέτη με χρήση κυττάρων Caco-2 έδειξε ότι η ινδικαξανθίνη και η βετανίνη απορροφώνται μέσω του εντερικού επιθηλίου, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Ενώ η ινδικαξανθίνη ακολουθεί μια οδό που δεν βασίζεται σε μεταφορείς της μεμβράνης, η βετανίνη περιορίζεται σε αυτούς, γεγονός που μειώνει την απορρόφησή της. Η απορρόφηση της ινδικαξανθίνης είναι αποτελεσματικότερη και η βιοδιαθεσιμότητά της υψηλότερη. Η απορρόφηση της ινδικαξανθίνης δεν επηρεάστηκε από τη μήτρα του τροφίμου, σε αντίθεση με τη βετανίνη. (7)

Μια μελέτη σε ανθρώπους εθελοντές έδειξε ότι οι βεταλαΐνες έφτασαν στη μέγιστη συγκέντρωσή τους στο πλάσμα μετά την πρώτη εβδομάδα κατανάλωσης ζυμωμένου χυμού παντζαριού και στα ούρα μετά τη δεύτερη εβδομάδα κατανάλωσης του χυμού. Αυτό μπορεί να υποδηλώνει ότι οι βεταλαΐνες υφίστανται διαδοχική βιομετατροπή. (7)

Μια άλλη μελέτη παρατήρησε ότι μεγάλο ποσοστό των βετακυανινών από το παντζάρι υπέστη κατακερματισμό στη γαστρεντερική οδό, συμπεριλαμβανομένης της απογλυκοζυλίωσης και της αποκαρβοξυλίωσης. Επιπλέον, φαίνεται ότι διάφορα βακτήρια του εντέρου συμμετέχουν στον εντερικό μετασχηματισμό, επομένως ενδέχεται να υπάρχει μεγάλη ατομική διαφοροποίηση. (7)

Στοιχεία in vivo και in vitro δείχνουν ότι οι βεταλαΐνες μπορούν να μειώσουν τη φλεγμονή. Καθώς στοχεύουν επιτυχώς διαφορετικές οδούς της φλεγμονώδους διαδικασίας, παρουσιάζουν δυνατότητες στη θεραπεία διαφόρων ασθενειών που συνδέονται με φλεγμονώδεις παθοφυσιολογικές διεργασίες, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS).

Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, το παντζάρι φαίνεται να είναι μια τροφή που προάγει την υγεία και έχει διάφορες ευεργετικές επιδράσεις. Παρότι τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, χρειάζεται ακόμη να διερευνηθεί, μέσω μεγάλων κλινικών μελετών, η επίδραση του κόκκινου παντζαριού σε χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις όπως το IBS, η αρθρίτιδα κ.ά. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα υποδεικνύουν έντονα ότι η συμπληρωματική χορήγηση παντζαριού αποτελεί μια οικονομική, ισχυρή και φυσική διατροφική παρέμβαση σε κλινικό περιβάλλον.

Όσον αφορά τη βιοδιαθεσιμότητα, φαίνεται να είναι απολύτως απαραίτητη η δημιουργία ενός προϊόντος σε μορφή κάψουλας για συμπληρωματική χορήγηση, με αυστηρά ελεγχόμενη διαδικασία παραγωγής, ιδιαίτερα σε σχέση με τη θερμότητα που εφαρμόζεται κατά την παραγωγή. Επίσης, φαίνεται πολύ σημαντικό να αξιολογηθούν οι παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά την απορρόφηση και να εξεταστεί η αφαίρεση ή η προσθήκη τους στη διαδικασία παρασκευής του συμπληρώματος.

Εάν το προϊόν παρασκευάζεται με τον σωστό τρόπο, υπό αυστηρές συνθήκες, και χορηγείται στον ασθενή κατάλληλα, θεωρώ ότι υπάρχει μεγάλη προοπτική για τη συμπληρωματική χορήγηση βεταλαϊνών σε κλινικό περιβάλλον. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τη σύγχρονη ιατρική με βιώσιμο τρόπο, καθώς θα μπορούσαμε να αντιμετωπίζουμε την αιτία της ασθένειας και όχι μόνο τα συμπτώματα, ενώ παράλληλα θα μπορούσαμε να την προλαμβάνουμε με οικονομικό τρόπο και με εξαιρετικά χαμηλό κίνδυνο.

Το κόκκινο παντζάρι περιέχει επίσης FODMAPs, τα οποία μπορεί να αυξήσουν τα συμπτώματα σε ορισμένες υποομάδες ατόμων με IBS, όμως είναι αμφίβολο αν η ποσότητα που περιέχεται σε ένα εκχύλισμα κόκκινου παντζαριού επηρεάζει τα συμπτώματα του IBS. Ωστόσο, θα μπορούσε να είναι χρήσιμη η αξιολόγηση της δυνατότητας συγχορηγούμενων συμπληρωμάτων για τη διευκόλυνση της πέψης και τη βελτίωση της απορρόφησης των βιοδραστικών ενώσεων.

Επιπλέον, ενδέχεται να υπάρχει δυνατότητα πρόληψης διαταραχών ψυχικής υγείας ή μείωσης των συμπτωμάτων τους.

Ο κύριος λόγος για τη μεγάλη προοπτική της συμπληρωματικής χορήγησης παντζαριού είναι η έλλειψη φαρμακευτικών θεραπειών που να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά και να προλαμβάνουν τις χρόνιες φλεγμονώδεις διαταραχές. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν ή υπάρχουν ελάχιστες δυνατότητες αντιμετώπισης της υποκείμενης αιτίας ή των μηχανισμών αυτών των ασθενειών. Συνήθως, η θεραπεία βασίζεται στη μείωση των συμπτωμάτων με περισσότερο ή λιγότερο αποτελεσματικό τρόπο.

Καθώς η συχνότητα των διαταραχών ψυχικής υγείας και άλλων φλεγμονωδών διαταραχών, όπως το IBS, συνεχίζει να αυξάνεται και προκαλεί αυξημένο ενδιαφέρον για τη βιώσιμη και φυσική διατροφή και ιατρική, φαίνεται να είναι η ιδανική στιγμή για την ανάπτυξη πολλά υποσχόμενων λύσεων που θα καλύπτουν τις ιατρικές ανάγκες ενός συγκεκριμένου ποσοστού του ανθρώπινου πληθυσμού.