Το ριζώδες λαχανικό Beta vulgaris rubra έχει προσελκύσει πρόσφατα μεγάλη προσοχή ως τροφή που προάγει την υγεία. Είναι ευρέως γνωστό για τις ισχυρές αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις και αγγειοπροστατευτικές του επιδράσεις, οι οποίες έχουν καταδειχθεί σαφώς σε αρκετές in vitro και in vivo μελέτες σε ανθρώπους και ζώα.

Ιδιαίτερα ως διατροφική προσέγγιση για τη διαχείριση των καρδιαγγειακών παθήσεων και του καρκίνου, αποκτά ολοένα μεγαλύτερη δημοτικότητα. Σε μελέτες σε ανθρώπους, η συμπληρωματική χορήγηση παντζαριού μείωσε την αρτηριακή πίεση, περιόρισε τη φλεγμονή, απέτρεψε το οξειδωτικό στρες, διατήρησε τη λειτουργία του ενδοθηλίου και αποκατέστησε την εγκεφαλοαγγειακή αιμοδυναμική. Επιπλέον, αρκετές μελέτες έχουν πλέον επιβεβαιώσει ότι η συμπληρωματική χορήγηση παντζαριού ενισχύει αποτελεσματικά την αθλητική απόδοση. (1)

Ιδιαίτερα η μείωση της φλεγμονής ενδέχεται να αποτελέσει μια σημαντική ευκαιρία για την επέκταση της χρήσης του κόκκινου παντζαριού στους τομείς της πρόληψης και της ρύθμισης.

Το παρόν άρθρο εξετάζει τις ευεργετικές επιδράσεις του παντζαριού στην υγεία του ανθρώπινου οργανισμού, καθώς και τις απίστευτες δυνατότητές του σε διάφορες παθήσεις που προκαλούνται από χρόνια φλεγμονή.

2.1 Δυνητικά βιοδραστικές ενώσεις

Οι ευεργετικές επιδράσεις του Beta vulg. στην υγεία αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό στις βιοδραστικές ενώσεις του.

Ιδιαίτερα στην υψηλή περιεκτικότητά του σε ανόργανα νιτρικά. Τα νιτρικά από μόνα τους δεν θεωρείται ότι μεσολαβούν σε κάποια συγκεκριμένη φυσιολογική λειτουργία· οι ευεργετικές επιδράσεις σχετίζονται περισσότερο με την αναγωγή τους σε μονοξείδιο του αζώτου (NO). Η αναγωγή σε νιτρώδη συμβαίνει μετά την απορρόφηση και την είσοδο στον εντεροσιελογόνο κύκλο· υποθέτουμε ότι το 25% των νιτρικών εισέρχεται σε αυτόν τον κύκλο. Τα βακτήρια του σάλιου ανάγουν τα νιτρικά του σάλιου σε νιτρώδη. Ωστόσο, τα νιτρώδη του σάλιου επαναπορροφώνται στην κυκλοφορία μέσω του στομάχου και εκεί μεταβολίζονται σε NO. (1)

Το παντζάρι είναι ένα από τα λίγα λαχανικά που περιέχουν μια ομάδα ιδιαίτερα βιοδραστικών χρωστικών, γνωστών ως βεταλαΐνες. Αρκετές μελέτες έχουν αναφέρει υψηλή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη ικανότητα in vitro και σε in vivo ζωικά μοντέλα, προκαλώντας ενδιαφέρον για την πιθανή χρήση του παντζαριού σε κλινικές παθολογικές καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από οξειδωτικό στρες και χρόνια φλεγμονή (στην IBD/IBS, το άσθμα, το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, τις ηπατικές παθήσεις, την αρθρίτιδα, τη νόσο Alzheimer, τη νόσο Parkinson, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον σακχαρώδη διαβήτη και τη χρόνια νεφρική νόσο).

Οι βεταλαΐνες διακρίνονται σε βετακυανίνες, όπως η βετανίνη και η ισοβετανίνη, και σε βεταξανθίνες, όπως η Vulgaxanthin I & II και η ινδικαξανθίνη. (1)

Επιπλέον, στο Beta vulg. ανιχνεύονται ορισμένες ποσότητες καροτενοειδών, ασκορβικών οξέων και φαινολικών ενώσεων, όπως φλαβονοειδή, φαινολικά οξέα και φαινολικά αμίδια. (1)

2.2. Οφέλη των βεταλαϊνών

Σε μοντέλα in vitro, οι βεταλαΐνες παρουσίασαν σημαντική downregulation φλεγμονωδών μορίων, όπως η κυκλοοξυγενάση-2 (COX-2), η επαγώγιμη συνθάση του μονοξειδίου του αζώτου (iNOS) και οι φλεγμονώδεις κυτοκίνες IL-6 και IL-8. (7)

Μοντέλα in vivo έδειξαν μείωση της απόπτωσης στον εγκέφαλο ατόμων που είχαν ακολουθήσει διατροφή υψηλή σε λιπαρά, μετά από τέσσερις εβδομάδες από του στόματος θεραπείας με ινδικαξανθίνη. Το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να εξηγηθεί από τη μείωση της έκφρασης των προαποπτωτικών και την αύξηση της έκφρασης των αντιαποπτωτικών γονιδίων, από τον περιορισμό της νευροφλεγμονής μέσω της μείωσης της έκφρασης προφλεγμονωδών γονιδίων και πρωτεϊνών, καθώς και από τον μετριασμό του οξειδωτικού στρες μέσω της μείωσης των δραστικών ειδών οξυγόνου (ROS) και αζώτου.

Συνολικά, οι βεταλαΐνες, ιδιαίτερα η βετανίνη και η ινδικαξανθίνη, παρουσιάζουν ισχυρές αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις, στοχεύοντας βασικούς μηχανισμούς όπως η μείωση των ROS, η καταστολή των προφλεγμονωδών κυτοκινών και η ρύθμιση των οδών που σχετίζονται με την απόπτωση. (7)

2.3 Χημική δομή των ενώσεων του παντζαριού

Η ικανότητα της βετανίνης να εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες εξηγείται από τη χημική της δομή, η οποία περιέχει ομάδες υδροξυλίου και ακόρεστους δεσμούς στον δακτύλιο του βενζολίου. Η βετανίνη αποτρέπει την οξειδωτική βλάβη των πρωτεϊνών αναστέλλοντας τη νίτρωση του αμινοξέος τυροσίνη. (7)

3.1 Αντιοξειδωτικό

Έχει αποδειχθεί ότι το παντζάρι είναι ένα λειτουργικό τρόφιμο με αντιοξειδωτική βιολογική δράση, χάρη στη βεταλαΐνη (βεταΐνη) και σε άλλα φαινολικά συστατικά του. Η ικανότητα της βετανίνης να εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες εξηγείται από τη χημική της δομή (7)

Μελέτες παρέχουν ενδείξεις ότι το παντζάρι αποτελεί εξαιρετική πηγή αντιοξειδωτικών, τα οποία παρέχουν σημαντική προστασία στα κυτταρικά συστατικά από την οξείδωση in vitro και, ακόμη σημαντικότερο, in vivo. (1)

3.2 Αντιφλεγμονώδης δράση

Δεδομένα από αρκετές μελέτες καταδεικνύουν, σε μοντέλα in vivo, ότι η πλούσια σε βεταλαΐνες χρωστική ουσία, η οποία παρασκευάζεται από το Beta vulgaris, μειώνει την παραγωγή των φλεγμονωδών μεσολαβητών TNF-a και IL-1ß. Οι βεταλαΐνες περιορίζουν επίσης τις επιδράσεις των λιποπολυσακχαριτών σε μακροφάγα που προέρχονται από τον μυελό των οστών. Ο LPS ενεργοποιεί τον NF-kB και αυξάνει τα επίπεδα των IL-1ß και TNF-a. (7)

Συμπερασματικά, οι βεταλαΐνες στο παντζάρι, ιδιαίτερα η βετανίνη, ενδέχεται να μετριάζουν τη φλεγμονή μέσω της αναστολής της οδού σηματοδότησης NF-kB και της μείωσης των ROS μέσω της ενεργοποίησης της οδού του πυρηνικού παράγοντα 2 που σχετίζεται με τον ερυθροειδή παράγοντα 2 (Nrf2)/στοιχείο αντιοξειδωτικής απόκρισης (ARE). (8)

Οι Pietrzkowski et al. έδειξαν στη μελέτη τους ότι οι από του στόματος κάψουλες πλούσιες σε βεταλαΐνες, σε θεραπευτικό πλαίσιο, μειώνουν τον πόνο και τη φλεγμονή σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα. Μετά από περίοδο άνω των 10 ημερών και καθημερινή συμπληρωματική χορήγηση τουλάχιστον 35mg δύο φορές την ημέρα, οι ασθενείς εμφάνισαν χαμηλότερα επίπεδα στον ορό της ιντερλευκίνης-6 (IL-6) και του παράγοντα νέκρωσης όγκων-άλφα (TNF-a), καθώς και σημαντική αναστολή της δραστηριότητας δύο χημειοκινών: του ρυθμιζόμενου ογκογονιδίου-άλφα (GRO-alpha) και της χημειοκίνης RANTES (ρυθμιζόμενη κατά την ενεργοποίηση, φυσιολογικά εκφραζόμενη και εκκρινόμενη από φυσιολογικά Τ-κύτταρα). (9)

Η αντιφλεγμονώδης ικανότητα του παντζαριού φαίνεται επίσης να βελτιώνει την εξαρτώμενη και ανεξάρτητη από το ενδοθήλιο αγγειοδιαστολή στο αντιβράχιο ασθενών με σύνδρομο Raynaud. (11)

3.3 Μικροβίωμα του εντέρου

Οι Calvani et al. έδειξαν ότι η κατανάλωση χυμού κόκκινων τεύτλων είχε ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη αφθονία βακτηρίων με ευρέως γνωστές ευεργετικές επιδράσεις, συμπεριλαμβανομένων των Akkermansia, Oscillospira, Prevotella, Roseburia, Ruminococcaceae και Turicibacter, σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο. Έδειξαν επίσης σημαντικά υψηλότερα επίπεδα κοπρανώδους νικοτινικού και τριμεθυλαμίνης. (6)

4.1 Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS)

Το IBS είναι μια λειτουργική διαταραχή του γαστρεντερικού συστήματος, που προκαλείται από μεταβολές στις οδούς επικοινωνίας εντέρου-εγκεφάλου. 

Οι πιθανοί μηχανισμοί δυσλειτουργίας του άξονα εντέρου-εγκεφάλου υποδεικνύουν ότι, σε ορισμένες υποομάδες, η πρωτοπαθής διαταραχή του εντέρου αποτελεί την υποκείμενη αιτία. 

Οι υποκείμενοι μηχανισμοί που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου περιλαμβάνουν γενετικούς παράγοντες, μεταλοιμώδεις μεταβολές, χρόνιες λοιμώξεις και διαταραχές της εντερικής μικροβιότας. Η διαταραχή του εντερικού μικροβιώματος συχνά οδηγεί σε ήπια φλεγμονή του βλεννογόνου, ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος και μεταβολή της εντερικής διαπερατότητας. Οι ανωμαλίες στον μεταβολισμό της σεροτονίνης και οι μεταβολές στη λειτουργία του εγκεφάλου θα μπορούσαν να αποτελούν πρωτοπαθείς ή δευτεροπαθείς παράγοντες. (4)

Άλλα ευρήματα υποδεικνύουν επίσης ότι η εντερική φλεγμονή, η απόκριση των κυτταροκινών και το εντερικό μικροβίωμα επηρεάζουν αρχικά το έντερο και στη συνέχεια προκαλούν μεταβολές στον εγκέφαλο σε άτομα με IBS.(4)

Ωστόσο, ορισμένες μελέτες έχουν δείξει επίσης ότι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, όπως η κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία και η διαταραχή μετατραυματικού στρες, συνδέονται με την ανάπτυξη IBS στην ενήλικη ζωή. Είναι γνωστό ότι το στρες αυξάνει την ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος μέσω των προφλεγμονωδών κυτταροκινών και του NF-kB. 

Είναι επίσης γνωστό ότι και οι δύο ψυχοκοινωνικοί παράγοντες προάγουν έναν προφλεγμονώδη φαινότυπο, ευαισθητοποιώντας τα συστήματα του παράγοντα απελευθέρωσης κορτικοτροπίνης και απορυθμίζοντας τον άξονα HPA. Επιπλέον, ένας υπεραντιδραστικός άξονας HPA θα μπορούσε να συμβάλλει στη σπλαχνική υπερευαισθησία, η οποία παρατηρείται επίσης συχνά σε ασθενείς με IBS. (5)

Οι αγχώδεις διαταραχές και οι διαταραχές της διάθεσης αποτελούν επίσης καθιερωμένους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη μεταλοιμώδους IBS, με παρόμοιο κίνδυνο με εκείνον ενός σοβαρού επεισοδίου λοιμώδους γαστρεντερίτιδας. Περαιτέρω έρευνα σχετικά με τις διαταραχές της διάθεσης ανέδειξε την επιμονή της συστηματικής και νευροφλεγμονής. 

Μελέτες λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας σε ασθενείς με IBS έχουν δείξει αυξημένη απόκριση στα σπλαχνικά ερεθίσματα, με αυξημένη ενεργοποίηση του πρόσθιου προσαγωγίου φλοιού, του προμετωπιαίου φλοιού και του θαλάμου ως απόκριση στη διάταση του ορθού. Αυτές οι αποκρίσεις φαίνεται επίσης να τροποποιούνται από το άγχος και την κατάθλιψη. (5)

Τα αυξημένα επίπεδα της ιντερλευκίνης-6 (IL-6) και της ιντερλευκίνης-8 (IL-8), τα οποία έχουν βρεθεί σε ασθενείς με IBS, επηρεάζουν τον μεταβολισμό της τρυπτοφάνης και οδηγούν σε μη φυσιολογική σεροτονινεργική λειτουργία (5-HT). Η μη φυσιολογική λειτουργία της 5-HT συνδέεται με μεταβολή της κινητικότητας του εντέρου και αυξημένη ευαισθησία στον αλγαισθητικό πόνο, συμπτώματα που παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με IBS. (5)

Επιπλέον, δείγματα κοπράνων ασθενών με IBS και διάρροια παρουσίασαν αυξημένες ποσότητες των κυτταροκινών ιντερλευκίνη 1β, ιντερλευκίνη 10, TNFα και ιντερλευκίνη 6. Επίσης, η συγκέντρωση αυτών των κυτταροκινών φάνηκε να συσχετίζεται με τη συχνότητα και τη σοβαρότητα του πόνου. (5)

Παρατηρείται επίσης επικάλυψη του IBS με την ελκώδη κολίτιδα και τη νόσο του Crohn, στις οποίες έχει αποδειχθεί ότι η θεραπεία με αντι-TNFa βελτιώνει τη σπλαχνική αισθητηριακή λειτουργία και τις θετικές μεροληψίες απόδοσης. Αυτό αποτελεί περαιτέρω ένδειξη ότι οι φλεγμονώδεις διεργασίες του εντέρου επηρεάζουν την κεντρική επεξεργασία των πληροφοριών. (5)

4.2 Καταστάσεις ψυχικής υγείας

Οι Osimo et al. διαπίστωσαν σημαντικά αυξημένα επίπεδα CRP, IL-3, IL-6, IL-12, IL-18, sIL-2R και TNF-a στο αίμα ασθενών με κατάθλιψη, με μεσαία έως μεγάλη επίδραση. Τα αποτελέσματα αυτά παρέμειναν σταθερά στις αναλύσεις ευαισθησίας ως προς τους ψυχιατρικούς και τους παράγοντες τρόπου ζωής, την επίδραση της ασυμμετρίας, την επίδραση των μελετών χαμηλής ποιότητας και τη μεροληψία δημοσίευσης. (13)

Επίσης, οι Li et al. εντόπισαν στην πιο πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυσή τους ένα εύρος διαφόρων φλεγμονωδών και ανοσολογικών βιοδεικτών. Οι δείκτες αυτοί διαφέρουν σημαντικά στους καταθλιπτικούς εφήβους σε σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες. (16)

Η CRP είναι ένας από τους καλύτερα μελετημένους φλεγμονώδεις δείκτες στον τομέα της ιατρικής. Σε αρκετές, ακόμη και διαχρονικές, μελέτες για την κατάθλιψη έχουν διαπιστωθεί σταθερά υψηλότερα επίπεδα CRP.

Συχνά προηγείται της εμφάνισης της νόσου, γεγονός που υποδηλώνει ότι η φλεγμονή μπορεί να αποτελεί αιτία και όχι απλώς συνέπεια της νόσου.

Προς υποστήριξη αυτής της υπόθεσης, μια ανάλυση Μεντελιανής τυχαιοποίησης σε δείγμα της UK Biobank έδειξε ότι οι IL-6 και CRP πιθανότατα συνδέονται αιτιωδώς με την κατάθλιψη. 

Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί ότι τα αυξημένα περιφερικά επίπεδα CRP συσχετίζονται με τα επίπεδά της στο κεντρικό νευρικό σύστημα, με ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της CRP στο πλάσμα και στο ΕΝΥ. (13)

Ο TNF-α είναι μία από τις κύριες προφλεγμονώδεις κυτταροκίνες.

Παράγεται από δενδριτικά κύτταρα και μακροφάγα, τα οποία κατά την οξεία λοίμωξη παράγουν IL-6 και IL-12. Η αύξηση των TNF-α, IL-6 και IL-12 κατά τα τρέχοντα καταθλιπτικά επεισόδια αποσαφηνίζει τον συστηματικό χαρακτήρα της φλεγμονώδους κατάστασης, καθώς παρουσιάζει ομοιότητα με την ανοσολογική αντίδραση σε ενεργή λοίμωξη. (13)

Αρκετές μελέτες σχετικά με τις IL-6 και CRP/hsCRP διαπίστωσαν προγνωστικές συσχετίσεις μεταξύ των επιπέδων των δεικτών και της ανταπόκρισης στη θεραπεία. Οι μελέτες έδειξαν ότι τα αρχικά επίπεδα συσχετίζονταν με καλύτερη ανταπόκριση σε ουσίες με γνωστά αντιφλεγμονώδη χαρακτηριστικά, όπως το infliximab και η κεταμίνη.

Επίσης, διαφορετικοί υπότυποι της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής παρουσιάζουν διαφορές στα φλεγμονώδη προφίλ τους, όπως οι IL-6 και IL-1β στη μελαγχολική κατάθλιψη και η CRP στη μη μελαγχολική κατάθλιψη. (14)

Μελέτες έδειξαν επίσης ότι η αυξημένη φλεγμονή στα παιδιά και τους εφήβους συσχετίζεται με σοβαρότερη κατάθλιψη στο μέλλον. Τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι οι φλεγμονώδεις κυτταροκίνες στον εγκέφαλο μπορούν να αλλάξουν τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου, μεταβάλλοντας τη νευροδιαβίβαση, τον ιππόκαμπο, τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων και τη λειτουργία του συμπαθητικού συστήματος. 

Αυτές οι αλλαγές μπορεί να οδηγήσουν σε μεταβολές της γνωστικής λειτουργίας και να προκαλέσουν καταθλιπτικά συμπτώματα. (15)

Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η οξεία κατάθλιψη αποτελεί προφλεγμονώδη κατάσταση και υποστηρίζουν την υπόθεση ότι οι αυξήσεις των φλεγμονωδών δεικτών στην κατάθλιψη οφείλονται σε μετατόπιση προς τα δεξιά της κατανομής των ανοσολογικών δεικτών. (13)

Επιπλέον, δείχνουν μια αμφίδρομη συσχέτιση μεταξύ της κατάθλιψης και των προφλεγμονωδών καταστάσεων, η οποία είναι ανιχνεύσιμη ήδη από τα πρώτα στάδια της ζωής. (15)

Για να θεωρηθεί ένα συστατικό τροφίμων ευεργετικό για την υγεία, πρέπει να είναι βιοδιαθέσιμο in vivo.

Παρατηρείται υψηλή βιοδιαθεσιμότητα του ανόργανου διατροφικού νιτρικού άλατος στο κόκκινο παντζάρι, ενώ υπάρχουν αναφορές για απορρόφηση σχεδόν 100% μετά την πέψη. (1)

Καθώς η αναγωγή των νιτρικών σε νιτρώδη μεσολαβείται από συγκεκριμένα βακτήρια του σάλιου, το φτύσιμο του σάλιου ή η χρήση αντιβακτηριακών προϊόντων για τη στοματική κοιλότητα, όπως στοματικά διαλύματα, μπορεί να μειώσει τη μετατροπή νιτρικών σε νιτρώδη. (1)

Η έκταση της απορρόφησης των βεταλαϊνών είναι λιγότερο σαφής. Ο βαθμός στον οποίο οι βεταλαΐνες μεταβολίζονται και μετατρέπονται δομικά σε δευτερογενείς μεταβολίτες δεν έχει ακόμη χαρακτηριστεί, αλλά θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την εξέταση της βιοδιαθεσιμότητάς τους. (1)

Μελέτες υποδεικνύουν ότι ορισμένες από τις δραστικές ενώσεις του παντζαριού χάνονται ή ενδέχεται να αποδομούνται κατά το μαγείρεμα και την επεξεργασία. Θεωρητικά, η θερμική επεξεργασία, η έκθεση σε βακτηριακούς παράγοντες, η οξίνιση, οι συνθήκες αποθήκευσης και η επεξεργασία σε τροποποιημένη ατμόσφαιρα θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη φυτοχημική σύσταση. (3)

Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη σταθερότητα των βεταλαϊνών, όπως η αυξημένη θερμοκρασία, το φως, το οξυγόνο, οι ακραίες τιμές pH, τα μεταλλικά ιόντα και η υψηλή ενεργότητα νερού. 

Ιδιαίτερα η θερμική αποδόμηση αποτελεί μεγάλη πρόκληση για την επεξεργασία προϊόντων με βάση τις βεταλαΐνες. Οι βετακυανίνες χάνουν τη σταθερότητά τους σε θερμοκρασίες άνω των 60°C, ενώ οι βεταξανθίνες ήδη σε θερμοκρασίες άνω των 40°C. Η θερμοκρασία δωματίου φαίνεται να προσφέρει μεγαλύτερη σταθερότητα στα προϊόντα με βάση τις βεταλαΐνες κατά την αποθήκευση.

Όσον αφορά το pH, οι βεταλαΐνες είναι γενικά σταθερές στο εύρος από 3 έως 7. Οι αλκαλικές συνθήκες τις επηρεάζουν αρνητικά.

Η κύρια πρόκληση για την εφαρμογή των βεταλαϊνών στη βιομηχανία είναι η αστάθειά τους απέναντι σε αυτούς τους περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Οι τεχνικές εγκλεισμού και προσρόφησης αποτελούν πολλά υποσχόμενες εναλλακτικές για την αντιμετώπιση αυτών των περιορισμών και τη βελτίωση της σταθερότητας των βιοδραστικών ενώσεων. (7)

Στους παράγοντες που βελτιώνουν τη σταθερότητα των βεταλαϊνών περιλαμβάνονται το ασκορβικό οξύ, το ισοασκορβικό οξύ και χηλικοί παράγοντες όπως το κιτρικό οξύ και το EDTA. Επίσης, η ß-κυκλοδεξτρίνη και η οξειδάση της γλυκόζης μπορεί να είναι αποτελεσματικές, καθώς απορροφούν το ελεύθερο νερό και απομακρύνουν το διαλυμένο οξυγόνο. (12)

Επιπλέον, τα παραγόμενα παράγωγα της βετανίνης μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά τις βιοδραστικότητες των προϊόντων B. vulgaris και να χρησιμοποιούνται σε διάφορες εφαρμογές τροφίμων, προσφέροντας νέες ιδιότητες που προάγουν την υγεία και χρωστικές ιδιότητες. (12)

Μελέτες έδειξαν χαμηλότερο ρυθμό απορρόφησης των βεταλαϊνών από το κόκκινο παντζάρι, λόγω χαμηλότερης επιθηλιακής μεταφοράς, σε σύγκριση με τις βεταλαΐνες από άλλες πηγές, όπως ο καρπός της φραγκοσυκιάς. Πρόσφατη μελέτη υποδεικνύει ότι οι χαμηλότεροι ρυθμοί απορρόφησης οφείλονται σε διαφορές στη μήτρα του τροφίμου. Αυτό υποδηλώνει ότι η βιοδιαθεσιμότητα της βετανίνης μπορεί να είναι χαμηλότερη μετά την κατανάλωση παντζαριού σε σύγκριση με άλλες πηγές βετανίνης. (3)

Παρόλο που υπάρχουν ενδείξεις in vivo για τη βιολογική αποτελεσματικότητα των βεταλαϊνών, φαίνεται να έχουν γενικά πολύ χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει το θεραπευτικό τους δυναμικό. Επομένως, είναι απαραίτητο να λαμβάνεται υπόψη ότι οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ουσιών που αποτελούν τη φυσική μήτρα μπορεί να επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα των βεταλαϊνών από το κόκκινο παντζάρι. (7)

Μια in vitro μελέτη με χρήση κυττάρων Caco-2 έδειξε ότι η ινδικαξανθίνη και η βετανίνη απορροφώνται μέσω του εντερικού επιθηλίου, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Ενώ η ινδικαξανθίνη ακολουθεί μια οδό που δεν εξαρτάται από μεταφορείς της μεμβράνης, η βετανίνη περιορίζεται σε αυτούς, γεγονός που μειώνει την απορρόφησή της. Η απορρόφηση της ινδικαξανθίνης είναι πιο αποτελεσματική και η βιοδιαθεσιμότητά της υψηλότερη. Η απορρόφηση της ινδικαξανθίνης δεν επηρεάστηκε από τη μήτρα του τροφίμου, σε αντίθεση με τη βετανίνη. (7)

Μια μελέτη σε ανθρώπους εθελοντές έδειξε ότι οι βεταλαΐνες έφτασαν σε μέγιστες συγκεντρώσεις στο πλάσμα μετά την πρώτη εβδομάδα κατανάλωσης ζυμωμένου χυμού παντζαριού και στα ούρα μετά τη δεύτερη εβδομάδα κατανάλωσης του χυμού. Αυτό μπορεί να υποδηλώνει ότι οι βεταλαΐνες υφίστανται πιθανώς διαδοχική βιομετατροπή. (7)

Μια άλλη μελέτη παρατήρησε ότι μεγάλο ποσοστό των βετακυανινών από το παντζάρι υπέστη κατακερματισμό στον γαστρεντερικό σωλήνα, συμπεριλαμβανομένης της απογλυκοζυλίωσης και της αποκαρβοξυλίωσης. Επιπλέον, φαίνεται ότι διάφορα βακτήρια του εντέρου συμμετέχουν στον εντερικό μετασχηματισμό, επομένως ενδέχεται να υπάρχει σημαντική ατομική διαφοροποίηση. (7)

Τα in vivo και in vitro στοιχεία καταδεικνύουν ότι οι βεταλαΐνες μπορούν να μειώσουν τη φλεγμονή. Καθώς στοχεύουν με επιτυχία διαφορετικές οδούς της φλεγμονώδους διαδικασίας, παρουσιάζουν θεραπευτικό δυναμικό για διάφορες ασθένειες που συνδέονται με φλεγμονώδεις παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς, όπως το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (IBS).

Με βάση τα συλλεχθέντα δεδομένα, το παντζάρι φαίνεται να είναι μια τροφή που προάγει την υγεία και έχει διάφορες ευεργετικές επιδράσεις. Παρόλο που τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, χρειάζεται ακόμη να διερευνήσουμε, μέσω μεγάλων κλινικών μελετών, την επίδραση του κόκκινου παντζαριού σε χρόνιες φλεγμονώδεις ασθένειες όπως το IBS, η αρθρίτιδα κ.ά. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν έντονα ότι η συμπληρωματική χορήγηση παντζαριού αποτελεί μια οικονομική, ισχυρή και φυσική διατροφική παρέμβαση στο κλινικό περιβάλλον.

Όσον αφορά τη βιοδιαθεσιμότητα, φαίνεται απολύτως απαραίτητη η δημιουργία ενός προϊόντος σε μορφή κάψουλας για συμπληρωματική χορήγηση, με αυστηρά ελεγχόμενη διαδικασία παραγωγής, ιδιαίτερα ως προς τη θερμότητα που εφαρμόζεται κατά την παραγωγή. Επίσης, φαίνεται εξαιρετικά σημαντικό να αξιολογηθούν οι παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά την απορρόφηση και να εξεταστεί η αφαίρεση ή η προσθήκη τους στη διαδικασία παρασκευής του συμπληρώματος.

Εάν το προϊόν παρασκευάζεται με τον σωστό τρόπο, υπό αυστηρές συνθήκες, και χορηγείται στον ασθενή κατάλληλα, διαβλέπω σημαντικές δυνατότητες για τη συμπληρωματική χορήγηση βεταλαϊνών στο κλινικό περιβάλλον. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει και να μετασχηματίσει τη σύγχρονη ιατρική με βιώσιμο τρόπο, καθώς θα μπορούσαμε να αντιμετωπίζουμε την αιτία της ασθένειας και όχι μόνο τα συμπτώματα, αλλά και να την προλαμβάνουμε με οικονομικό και απολύτως χαμηλού κινδύνου τρόπο.

Το κόκκινο παντζάρι περιέχει επίσης FODMAPs, τα οποία μπορεί να αυξήσουν τα συμπτώματα σε ορισμένες υποομάδες ασθενών με IBS. Ωστόσο, είναι αμφίβολο αν η ποσότητα που περιέχεται σε ένα εκχύλισμα κόκκινου παντζαριού επηρεάζει τα συμπτώματα του IBS. Παρ’ όλα αυτά, θα μπορούσε να είναι ωφέλιμο να αξιολογηθεί η δυνατότητα συγχορηγούμενων συμπληρωμάτων που διευκολύνουν την πέψη και βελτιώνουν την απορρόφηση των βιοδραστικών ενώσεων.

Επιπλέον, ενδέχεται να υπάρχει δυνατότητα πρόληψης διαταραχών ψυχικής υγείας ή μείωσης των συμπτωμάτων τους.

Ο κύριος λόγος για το υψηλό δυναμικό της συμπληρωματικής χορήγησης παντζαριού είναι η έλλειψη φαρμακευτικής αγωγής που να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις χρόνιες φλεγμονώδεις διαταραχές και να τις προλαμβάνει. Μέχρι σήμερα, υπάρχουν ελάχιστες ή καθόλου δυνατότητες αντιμετώπισης της υποκείμενης αιτίας ή των μηχανισμών αυτών των ασθενειών. Συνήθως, η θεραπεία βασίζεται στη μείωση των συμπτωμάτων με περισσότερο ή λιγότερο αποτελεσματικό τρόπο.

Καθώς η συχνότητα των διαταραχών ψυχικής υγείας και άλλων φλεγμονωδών διαταραχών, όπως το IBS, συνεχίζει να αυξάνεται, οδηγώντας παράλληλα σε αυξημένο ενδιαφέρον για βιώσιμη και φυσική διατροφή και ιατρική, φαίνεται να είναι η ιδανική στιγμή για την ανάπτυξη υποσχόμενων λύσεων για τις ιατρικές ανάγκες ενός συγκεκριμένου ποσοστού του ανθρώπινου πληθυσμού.