Το αρχικό νορβηγικό άρθρο γράφτηκε από γιατρούς του νορβηγικού «Νοσοκομείου Haukeland Sykehus», το οποίο αποτελεί μέρος του RELIS Vest – ενός ανεξάρτητου από τους κατασκευαστές φορέα ενημέρωσης για φάρμακα στη Νορβηγία.

Το άρθρο μεταφράστηκε στα αγγλικά από το αρχικό νορβηγικό άρθρο που δημοσιεύθηκε με τον τίτλο: «Αποτελεσματικότητα και ανεπιθύμητες ενέργειες προϊόντος με εκχύλισμα παντζαριού (Stamox). Δημοσιεύθηκε: 10.01.2014. Βάση δεδομένων RELIS 2014· αρ. ερωτήματος 8430, RELIS Vest.

Το RELIS είναι ένα εθνικό δίκτυο τεσσάρων περιφερειακών κέντρων πληροφόρησης για τα φάρμακα και φαρμακοεπαγρύπνησης στη Νορβηγία. Το RELIS ιδρύθηκε σταδιακά από το 1995, με βάση την αναγνωρισμένη ανάγκη για μια ανεξάρτητη υπηρεσία πληροφόρησης για τα φάρμακα, απευθυνόμενη σε επαγγελματίες υγείας, με στόχο την ορθότερη χρήση των φαρμάκων.

Τα κέντρα βρίσκονται σε περιφερειακά πανεπιστημιακά νοσοκομεία, απασχολούν φαρμακοποιούς και ιατρούς και συνεργάζονται με τις αντίστοιχες μονάδες κλινικής φαρμακολογίας. Το RELIS χρηματοδοτείται από άνευ όρων επιχορήγηση του Υπουργείου Υγείας και Υπηρεσιών Φροντίδας, ενώ η υπηρεσία πληροφόρησης παρέχεται δωρεάν και είναι ανεξάρτητη από τη φαρμακευτική βιομηχανία.

Το RELIS απαντά σε ερωτήματα σχετικά με τα φάρμακα από επαγγελματίες υγείας, τόσο για μεμονωμένους ασθενείς όσο και γενικότερου χαρακτήρα.

Ένας γιατρός που εργάζεται με αθλητές έχει παρατηρήσει ότι το προϊόν Stamox, εκχύλισμα παντζαριού, χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο. Υποστηρίζεται ότι αυξάνει την αντοχή κατά 15%, μειώνει την αρτηριακή πίεση κ.λπ. Ο γιατρός ρωτά αν έχουν καταγραφεί παρενέργειες από το Stamox και αν είναι αντικειμενικά σωστό ότι έχει ιατρικές επιδράσεις και ενισχύει την αθλητική απόδοση.

Ο νορβηγικός ιστότοπος του συμπληρώματος διατροφής Stamox αναφέρει ότι «παρασκευάζεται μόνο από παντζάρι, με τη χρήση κατοχυρωμένης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μεθόδου που διασφαλίζει τη βέλτιστη δυνατή διατήρηση όλων των χρήσιμων μικροθρεπτικών συστατικών». Το Stamox υποτίθεται ότι είναι ένα ελεγμένο και ελεγχόμενο προϊόν που παρέχει προβλέψιμα αποτελέσματα σε σύγκριση με την κατανάλωση παντζαριού ή χυμού παντζαριού και ότι δεν είναι τοξικό (1).

Το Stamox υποτίθεται ότι αυξάνει τη利用ποίηση του οξυγόνου στα κύτταρα, βελτιώνει τη ροή του αίματος, ενισχύει την αντοχή, αυξάνει τη συγκέντρωση, μειώνει την αρτηριακή πίεση και περιορίζει τον σχηματισμό πλάκας στο εσωτερικό των αιμοφόρων αγγείων (1). Το παντζάρι είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε ανόργανα νιτρικά (2) και θεωρείται ότι αυτά αποτελούν τη βάση των αποτελεσμάτων που μπορούν να επιτευχθούν (1).

Πρόσφατα δημοσιεύτηκε μια μετα-ανάλυση σχετικά με τις επιδράσεις διαφόρων συμπληρωμάτων νιτρικών, συμπεριλαμβανομένων των παρασκευασμάτων παντζαριού, στην αθλητική απόδοση αθλητών ή καλά προπονημένων ατόμων. Συνολικά 17 μελέτες, με 184 συμμετέχοντες, πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης στη μετα-ανάλυση, ενώ 12 από αυτές χρησιμοποίησαν προϊόντα παντζαριού. Η μετα-ανάλυση διαπίστωσε μικρή, αλλά μη στατιστικά σημαντική, επίδραση της συμπληρωματικής λήψης νιτρικών έναντι του εικονικού φαρμάκου στην επίδοση σε αγώνα χρονομέτρησης. Όσον αφορά την επίδραση στον χρόνο μέχρι την εξάντληση με δεδομένο ρυθμό εργασίας, η μετα-ανάλυση 3 μελετών διαπίστωσε μέτρια και στατιστικά σημαντικά καλύτερη επίδραση της συμπληρωματικής λήψης νιτρικών σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο. Οι συγγραφείς της μετα-ανάλυσης καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η χρήση συμπληρωμάτων νιτρικών μπορεί να προσφέρει κάποια βελτίωση στην αθλητική απόδοση, η οποία ενδέχεται να είναι πολύτιμη για τους κορυφαίους αθλητές, αλλά ότι τα διαθέσιμα στοιχεία είναι επί του παρόντος περιορισμένα και ότι οι διαφορές στον σχεδιασμό των μελετών περιορίζουν τη δυνατότητα σύγκρισης των αποτελεσμάτων διαφορετικών μελετών (3).

Υπάρχει επίσης μια πρόσφατη μετα-ανάλυση που εξέτασε την επίδραση του χυμού παντζαριού ή άλλων συμπληρωμάτων νιτρικών στην αρτηριακή πίεση. Στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν 16 μελέτες με συνολικά 254 συμμετέχοντες. Τόσο ο χυμός παντζαριού όσο και τα άλλα συμπληρώματα νιτρικών μείωσαν σημαντικά την αρτηριακή πίεση, κατά μέσο όρο κατά 4,4 mmHg στη συστολική πίεση και κατά 1,1 mmHg στη διαστολική πίεση.

Ωστόσο, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι οι μελέτες που συμπεριλήφθηκαν ήταν μικρές και σύντομης διάρκειας και ότι μεταξύ των συμμετεχόντων υπερεκπροσωπούνταν οι νεαροί, υγιείς άνδρες (2). Ο ιστότοπος του Stamox αναφέρεται επίσης σε ορισμένες δημοσιευμένες μελέτες που υποδεικνύουν ότι το παντζάρι μπορεί να έχει χημειοπροστατευτικές ιδιότητες (1), αλλά η εντύπωση από την αναζήτηση της βιβλιογραφίας είναι ότι η έρευνα σε αυτόν τον τομέα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο (1).

Δεν έχουν αναφερθεί ανεπιθύμητες ενέργειες από συμπληρώματα παντζαριού (3,4), αλλά μπορεί να προκληθεί αποχρωματισμός των ούρων και των κοπράνων (2,3).

Ωστόσο, τα συμπληρώματα διατροφής δεν υπόκεινται στις ίδιες αυστηρές απαιτήσεις για την παρακολούθηση της ασφάλειας και τον ποιοτικό έλεγχο με τα φαρμακευτικά προϊόντα, ενώ οι πληροφορίες σχετικά με τις ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να είναι περιορισμένες. Γενικά, δεν μπορεί να αποκλειστεί η επιμόλυνση των παρασκευασμάτων ή η προσθήκη μη δηλωμένων συστατικών.

Το συμπλήρωμα διατροφής Stamox περιέχει εκχύλισμα παντζαριού, το οποίο είναι πλούσιο σε ανόργανα νιτρικά. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι τα συμπληρώματα παντζαριού μπορεί να βελτιώνουν την απόδοση κατά την άσκηση και να μειώνουν την αρτηριακή πίεση, όμως τα διαθέσιμα τεκμήρια είναι επί του παρόντος περιορισμένα. Δεν υπάρχουν γνωστές ανεπιθύμητες ενέργειες από τα συμπληρώματα παντζαριού, εκτός από πιθανή αλλαγή στο χρώμα των ούρων και των κοπράνων.

1. Ιστότοπος Stamox. www.stamox.no (προσπελάστηκε στις 8 Ιανουαρίου 2014).

2. Siervo M et al. Η συμπληρωματική χορήγηση ανόργανων νιτρικών και χυμού παντζαριού μειώνει την αρτηριακή πίεση στους ενήλικες: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση. J Nutr 2013; 143: 818-26.

3. Hoon MW et al. Η επίδραση της συμπληρωματικής χορήγησης νιτρικών στη σωματική απόδοση υγιών ατόμων: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση. Int J Sport Nutr Exerc Metab 2013; 23(5): 522-32.

4. Comprehensive Database Φυσικών Φαρμάκων. Παντζάρι. http://www.naturaldatabase.com/ (8 Ιανουαρίου 2014).

5. Πρωτότυπο άρθρο: https://relis.no/sporsmal_og_svar/?id=3-8430&fbclid=IwY2xjawJhWchleHRuA2FlbQIxMQABHpVvo9910HSi57YfDZ6UlFKcr-WVUXpD3twJzZDmr0kJhHCuJGprHWt9az7F_aem_99_AsHJnJ6BNiSflRP89-g

6. Σουηδικό άρθρο: https://svelic.se/utredning/?id=3-8430