Oorspronkelijk artikel geschreven door dr. Alyssa Bianzano, Universiteit Heidelberg, april 2025
1. Inleiding
De knolgroente Beta vulgaris rubra heeft de laatste tijd veel aandacht gekregen als voedingsmiddel dat de gezondheid bevordert. De krachtige antioxidatieve, ontstekingsremmende en vaatbeschermende effecten ervan zijn welbekend en zijn duidelijk aangetoond in verschillende in-vitro- en in-vivo-onderzoeken bij mensen en dieren.
Vooral als voedingsaanpak ter ondersteuning van de behandeling van hart- en vaatziekten en kanker wint het steeds meer aan populariteit. In onderzoeken bij mensen verlaagde suppletie met rode biet de bloeddruk, verminderde het ontstekingen, ging het oxidatieve stress tegen, behield het de endotheel functie en herstelde het de cerebrovasculaire hemodynamiek. Bovendien hebben verschillende onderzoeken inmiddels vastgesteld dat suppletie met rode biet de sportprestaties effectief kan verbeteren. (1)
Vooral de vermindering van ontstekingen kan een enorme kans bieden om het gebruik van rode biet uit te breiden op het gebied van preventie en modulatie.
Dit artikel belicht de gunstige gezondheidseffecten van rode biet op het menselijk lichaam en het enorme potentieel ervan bij verschillende ziekten die door chronische ontsteking worden veroorzaakt.
2. Chemie van rode biet
2.1 Mogelijk bioactieve verbindingen
De gunstige gezondheidseffecten van Beta vulg. worden grotendeels toegeschreven aan de bioactieve verbindingen ervan.
Vooral dankzij het hoge gehalte aan anorganisch nitraat. Nitraat zelf wordt niet beschouwd als de bemiddelaar van een specifieke fysiologische functie; de gunstige effecten houden veeleer verband met de omzetting ervan in stikstofmonoxide (NO). De omzetting in nitriet vindt plaats na opname en het binnentreden in de entero-speekselcyclus; we nemen aan dat 25% van het nitraat deze cyclus doorloopt. Speekselbacteriën zetten nitraat in het speeksel om in nitriet. Het nitriet in het speeksel wordt vervolgens via de maag opnieuw in de bloedsomloop opgenomen en daar omgezet in NO. (1)
Rode biet is een van de weinige groenten die een groep zeer bioactieve pigmenten bevatten, bekend als betalainen. Verschillende onderzoeken rapporteerden een sterk antioxidatief en ontstekingsremmend vermogen in vitro en in diermodellen in vivo, wat de belangstelling heeft gewekt voor een mogelijk gebruik van rode biet bij klinische aandoeningen die worden gekenmerkt door oxidatieve stress en chronische ontsteking (bij IBD/IBS, astma, het chronischvermoeidheidssyndroom, leverziekte, artritis, Alzheimer, Parkinson, hart- en vaatziekten, diabetes en chronische nierziekte).
Betalainen kunnen worden onderverdeeld in betacyaninen, zoals betanine en isobetanine, en betaxanthinen, zoals vulgaxanthine I &II en indicaxanthine. (1)
Daarnaast zien we in Beta vulg. een bepaalde hoeveelheid carotenoïden, ascorbinezuren en fenolische verbindingen, zoals flavonoïden, fenolzuren en fenolische amiden. (1)
2.2. Voordelen van betalainen
Betalainen vertoonden in in-vitromodellen een aanzienlijke neerwaartse regulatie van ontstekingsmoleculen, zoals cyclo-oxygenase-2 (COX-2), induceerbare stikstofmonoxidesynthase (iNOS) en de ontstekingscytokinen IL-6 en IL-8. (7)
In-vivomodellen lieten na vier weken orale behandeling met indicaxanthine een afname van hersenapoptose zien bij personen die een vetrijk dieet hadden gevolgd. Dit effect kan worden verklaard door een verminderde expressie van pro-apoptotische en een verhoogde expressie van anti-apoptotische genen, door verminderde neuro-inflammatie via een afname van de expressie van pro-inflammatoire genen en eiwitten, en door verminderde oxidatieve stress via een afname van reactieve zuurstofsoorten (ROS) en reactieve stikstofsoorten.
Alles bij elkaar vertonen betalainen, met name betanine en indicaxanthine, krachtige antioxiderende en ontstekingsremmende effecten, waarbij ze zich richten op belangrijke mechanismen zoals de vermindering van ROS, onderdrukking van pro-inflammatoire cytokinen en modulatie van apoptosegerelateerde routes. (7)
2.3 Chemische structuur van verbindingen in rode biet
De vrije-radicalenwerende werking van betanine wordt verklaard door de chemische structuur ervan, die hydroxylgroepen en onverzadigde bindingen in de benzeenring bevat. Betanine voorkomt oxidatieve schade aan eiwitten door de nitrering van het aminozuur tyrosine te remmen. (7)
3. Gunstige gezondheidseffecten
3.1 Antioxidant
Het is bewezen dat rode biet een functioneel voedingsmiddel is met een antioxidatieve biologische werking, dankzij de betalainen (betanine) en andere fenolische bestanddelen. De vrije-radicalenwerende werking van betanine wordt verklaard door de chemische structuur ervan. (7)
Onderzoeken leveren bewijs dat rode biet een uitstekende bron van antioxidanten is. Deze bieden in vitro een aanzienlijke bescherming van cellulaire componenten tegen oxidatie en, nog belangrijker, ook in vivo. (1)
3.2 Ontstekingsremmend
Gegevens uit meerdere onderzoeken met in-vivomodellen tonen aan dat betalainerijke kleurstof, gemaakt van Beta vulgaris, de productie van de ontstekingsmediatoren TNF-a en IL-1ß vermindert. Betalainen beperken ook de effecten van lipopolysaccharide in beenmerg-afgeleide macrofagen. LPS activeert NF-kB en verhoogt de niveaus van IL-1ß en TNF-a. (7)
Concluderend kunnen betalainen in rode biet, met name betanine, ontstekingen afremmen door remming van de NF-kB-signaalroute en door ROS te verminderen via activering van de route van nucleaire factor erythroid 2-related factor 2 (Nrf2)/antioxidant response element (ARE). (8)
Pietrzkowski et al. toonden in hun onderzoek aan dat orale capsules rijk aan betalainen in een therapeutische setting pijn en ontsteking bij patiënten met artrose verminderen. Na een periode van meer dan 10 dagen en dagelijkse suppletie van ten minste 35 mg tweemaal daags vertoonden de patiënten lagere serumwaarden van interleukine-6 (IL-6) en tumornecrosefactor-alfa (TNF-a), evenals een sterk geremde activiteit van twee chemokinen: groeiregulerend oncogeen-alfa (GRO-alfa) en regulated upon activation normal T-cell growth (RANTES). (9)
De ontstekingsremmende werking van rode biet lijkt ook de endotheelafhankelijke en -onafhankelijke vaatverwijding in de onderarm van patiënten met het syndroom van Raynaud te verbeteren. (11)
3.3 Darmmicrobioom
Calvani et al. toonden aan dat de consumptie van rodebietensap leidde tot een grotere aanwezigheid van bacteriën met bekende gunstige effecten, waaronder Akkermansia, Oscillospira, Prevotella, Roseburia, Ruminococcaceae en Turicibacter, vergeleken met placebo. Ook toonden zij significant hogere fecale concentraties nicotinaat en trimethylamine aan. (6)
4. Mogelijke behandeling
4.1 PRIKKELBARE-DARMSYNDROOM (PDS)
PDS is een functionele aandoening van het maag-darmstelsel, veroorzaakt door veranderingen in de darm-hersenbanen.
Mogelijke mechanismen voor een verstoorde darm-hersencommunicatie wijzen erop dat een primaire darmverstoring bij sommige subgroepen de onderliggende oorzaak kan zijn.
Onderliggende mechanismen die tot het prikkelbaredarmsyndroom kunnen leiden, omvatten genetische factoren, postinfectieuze veranderingen, chronische infecties en verstoringen in de darmmicrobiota. Verstoring van het darmmicrobioom leidt vaak tot laaggradige slijmvliesontsteking, immuunactivatie en een veranderde darmpermeabiliteit. Afwijkingen in het serotoninemetabolisme en veranderingen in de hersenfunctie kunnen primaire of secundaire factoren zijn. (4)
Ander bewijs wijst ook op darmontsteking, de cytokinerespons en het darmmicrobioom, die eerst de darm beïnvloeden en vervolgens leiden tot veranderingen in de hersenen bij PDS. (4)
Maar ook sommige onderzoeken hebben aangetoond dat psychosociale factoren, zoals mishandeling in de kindertijd en posttraumatische stressstoornis, verband houden met de ontwikkeling van PDS op volwassen leeftijd. Van stress is bekend dat deze de immuunactivatie verhoogt via pro-inflammatoire cytokinen en NF-kB.
Beide psychosociale factoren blijken ook een pro-inflammatoir fenotype te bevorderen door de corticotropine releasing factor-systemen te sensibiliseren en de HPA-as te ontregelen. Ook een hyperreactieve HPA-as kan bijdragen aan viscerale overgevoeligheid, die eveneens vaak wordt gezien bij patiënten met PDS. (5)
Angst- en stemmingsstoornissen zijn ook goed gevestigde risicofactoren voor het ontwikkelen van postinfectieuze PDS en brengen een vergelijkbaar risico met zich mee als een ernstige episode van infectieuze gastro-enteritis. Verder onderzoek naar stemmingsstoornissen wees op het aanhouden van systemische en neuro-inflammatie.
Functionele MRI-onderzoeken bij patiënten met PDS hebben een verhoogde respons op viscerale prikkels aangetoond, met een toegenomen activatie van de anterieure cingulaire cortex, de prefrontale cortex en de thalamus als reactie op rectale distensie. Deze reacties lijken ook te worden gemoduleerd door angst en depressie. (5)
De verhoogde concentraties interleukine-6 (IL-6) en interleukine-8 (IL-8), die zijn aangetroffen bij patiënten met PDS, beïnvloeden het tryptofaanmetabolisme en leiden tot een abnormale serotonerge (5-HT-)functie. Een abnormale 5-HT-functie houdt verband met een veranderde darmmotiliteit en een verhoogde gevoeligheid voor nociceptieve pijn, symptomen die we vaak zien bij patiënten met PDS. (5)
Ook fecale monsters van PDS-patiënten met diarree vertoonden verhoogde hoeveelheden van de cytokinen interleukine 1β, interleukine 10, TNFα en interleukine 6. Ook bleek de concentratie van deze cytokinen verband te houden met de frequentie en ernst van de pijn. (5)
We zien ook een overlap tussen PDS en colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn, waarbij is aangetoond dat behandeling met anti-TNFa de viscerale sensorische functie en positieve attributiebias kan verbeteren. Dit vormt verder bewijs dat ontstekingsprocessen in de darmen de centrale verwerking van informatie beïnvloeden. (5)
4.2 Aandoeningen van de geestelijke gezondheid
Osimo et al. vonden significant verhoogde bloedwaarden van CRP, IL-3, IL-6, IL-12, IL-18, sIL-2R en TNF-a bij patiënten met depressie, met middelgrote tot grote effectgroottes. Deze resultaten bleven overeind in sensitiviteitsanalyses voor psychiatrische en leefstijlvoorspellers, de invloed van scheefheid, de invloed van onderzoeken van lage kwaliteit en publicatiebias. (13)
Ook identificeerden Li et al. in hun meest recente systematische review en meta-analyse verschillende ontstekings- en immunologische biomarkers. Deze verschillen significant bij depressieve adolescenten in vergelijking met gezonde controles. (16)
CRP is een van de best onderzochte ontstekingsmarkers binnen de geneeskunde. In verschillende, waaronder longitudinale, onderzoeken naar depressie zijn consequent hogere CRP-waarden gevonden.
Dit gaat vaak vooraf aan het ontstaan van de aandoening, wat erop wijst dat ontsteking een oorzaak kan zijn en niet slechts een gevolg van de aandoening.
Deze hypothese wordt ondersteund door een Mendeliaanse randomisatieanalyse van de UK Biobank-steekproef, waaruit bleek dat IL-6 en CRP waarschijnlijk causaal met depressie verbonden zijn.
Bovendien is gebleken dat verhoogde perifere CRP-waarden correleren met het CRP-niveau in het centrale zenuwstelsel, met een sterke correlatie tussen CRP in plasma en liquor. (13)
TNF-α is een van de belangrijkste pro-inflammatoire cytokinen.
Het wordt geproduceerd door dendritische cellen en macrofagen, die tijdens een acute infectie IL-6 en IL-12 produceren. De toename van TNF-α, IL-6 en IL-12 tijdens huidige depressieve episoden maakt het systemische karakter van de ontstekingsstatus duidelijk, omdat deze overeenkomt met de immuunreactie op een actieve infectie. (13)
Verschillende onderzoeken naar IL-6 en CRP/hsCRP vonden inderdaad voorspellende verbanden tussen markerwaarden en de respons op behandeling. Onderzoeken toonden aan dat uitgangswaarden verband hielden met een betere respons op stoffen met bekende ontstekingsremmende eigenschappen, zoals infliximab en ketamine.
Ook verschillende subtypen van een depressieve stoornis tonen verschillen in hun ontstekingsprofielen, zoals IL-6 en IL-1β bij melancholische depressie en CRP bij niet-melancholische depressie. (14)
Onderzoek heeft ook aangetoond dat verhoogde ontsteking bij kinderen en adolescenten samenhangt met een grotere kans op een depressie op latere leeftijd. Er zijn aanwijzingen dat inflammatoire cytokinen in de hersenen de structuur en functie van de hersenen kunnen veranderen door de neurotransmissie, de hippocampus, de hypothalamus-hypofyse-bijnieras en de werking van het sympathische zenuwstelsel te beïnvloeden.
Deze kunnen leiden tot veranderingen in de cognitie en depressieve symptomen veroorzaken. (15)
Deze resultaten bevestigen dat acute depressie een pro-inflammatoire toestand is en ondersteunen de hypothese dat verhoogde concentraties van ontstekingsmarkers bij depressie het gevolg zijn van een verschuiving naar rechts in de verdeling van immuunmarkers. (13)
En ze vertonen een bidirectionele samenhang tussen depressie en pro-inflammatoire toestanden die al vroeg in het leven detecteerbaar is. (15)
5. Biologische beschikbaarheid
Om als gezondheidsbevorderend te worden beschouwd, moet een voedingsbestanddeel in vivo biologisch beschikbaar zijn.
We zien een hoge biologische beschikbaarheid van anorganisch nitraat uit rode biet en er zijn meldingen van een absorptie van bijna 100% na de spijsvertering.
Omdat de reductie van nitraat tot nitriet wordt gemedieerd door specifieke bacteriën in het speeksel, kunnen het uitspugen van speeksel of het gebruik van antibacteriële middelen voor oraal gebruik, zoals mondwater, de omzetting van nitraat naar nitriet verminderen. (1)
De mate waarin betalainen worden opgenomen, is minder duidelijk. In welke mate betalainen worden gemetaboliseerd en structureel worden omgezet in secundaire metabolieten, moet nog worden vastgesteld, maar hiermee moet rekening worden gehouden bij het onderzoeken van hun biologische beschikbaarheid. (1)
Onderzoek suggereert dat sommige actieve stoffen in rode biet tijdens het koken en verwerken verloren gaan of mogelijk worden afgebroken. Vanuit theoretisch oogpunt kunnen thermische behandeling, blootstelling aan bacteriële agentia, verzuring, opslagomstandigheden en behandeling met een gemodificeerde atmosfeer de fytochemische samenstelling beïnvloeden. (3)
Er zijn verschillende factoren die de stabiliteit van betalainen negatief beïnvloeden, waaronder een verhoogde temperatuur, licht, zuurstof, extreme pH-waarden, metaalionen en een hoge wateractiviteit.
Vooral thermische afbraak vormt een grote uitdaging bij het werken met producten op basis van betalainen. Betacyaninen verliezen hun stabiliteit boven 60 °C, terwijl betaxanthinen dat al boven 40 °C doen. Bij kamertemperatuur lijken producten op basis van betalainen tijdens opslag stabieler te blijven.
Wat de pH betreft, zijn betalainen over het algemeen stabiel binnen een bereik van 3 tot 7. Alkalische omstandigheden hebben een negatieve invloed op hen.
De grootste uitdaging bij de toepassing van betalainen in de industrie is hun instabiliteit onder invloed van deze omgevingsfactoren.
Inkapselings- en adsorptietechnieken zijn veelbelovende alternatieven om deze beperkingen te overwinnen en de stabiliteit van bioactieve stoffen te verbeteren. (7)
Factoren die de stabiliteit van betalainen verbeteren, zijn onder andere ascorbinezuur, isoascorbinezuur en chelerende middelen zoals citroenzuur en EDTA. Ook ß-cyclodextrine en glucose-oxidase kunnen effectief zijn doordat ze vrij water absorberen en opgeloste zuurstof verwijderen. (12)
Ook de gevormde betaninederivaten kunnen een sterke invloed hebben op de bioactiviteit van producten van B. vulgaris en kunnen worden gebruikt voor diverse voedseltoepassingen met nieuwe gezondheidsbevorderende mogelijkheden en kleurende eigenschappen. (12)
Onderzoeken toonden aan dat de opname van betalainen uit rode biet lager is dan die van betalainen uit andere bronnen, zoals cactusvijgen, als gevolg van een lager epitheliaal transport. Recent onderzoek suggereert dat deze lagere opnamesnelheden worden veroorzaakt door verschillen in de voedselmatrix. Dit wijst erop dat de biologische beschikbaarheid van betanine na consumptie van rode biet mogelijk lager is dan na consumptie van andere bronnen van betanine. (3)
Hoewel er in-vivo-bewijs is voor de biologische werkzaamheid van betalainen, lijken ze over het algemeen een zeer lage biologische beschikbaarheid te hebben, wat hun therapeutische potentieel kan beïnvloeden. Daarom is het essentieel om rekening te houden met het feit dat interacties tussen de stoffen waaruit de natuurlijke matrix bestaat, de biologische beschikbaarheid van betalainen uit rode biet kunnen beïnvloeden. (7)
Uit een in-vitro-onderzoek met Caco-2-cellen bleek dat indicaxanthine en betanine door het darmepitheel worden opgenomen, maar op verschillende manieren. Indicaxanthine volgt een route die niet afhankelijk is van membraantransporters, terwijl betanine hiervan afhankelijk is, waardoor de opname ervan wordt beperkt. De opname van indicaxanthine is efficiënter en de biologische beschikbaarheid ervan is hoger. In tegenstelling tot betanine werd de opname van indicaxanthine niet beïnvloed door de voedselmatrix. (7)
Een onderzoek onder menselijke vrijwilligers toonde aan dat betalainen na de eerste week van inname van gefermenteerd bietensap hun piekconcentratie in het plasma bereikten en na de tweede week in de urine. Dit kan erop wijzen dat betalainen mogelijk een sequentiële biotransformatie ondergaan. (7)
Een ander onderzoek stelde vast dat een groot deel van de betacyaninen uit rode biet in het maag-darmkanaal fragmentatie onderging, waaronder deglucosylatie en decarboxylering. Bovendien lijken diverse darmbacteriën betrokken te zijn bij de intestinale omzetting, waardoor er mogelijk grote individuele verschillen bestaan. (7)
6. Conclusie
In-vivo- en in-vitro-onderzoek toont aan dat betalainen ontstekingen kunnen verminderen. Omdat ze zich succesvol op verschillende routes in het ontstekingsproces richten, bieden ze mogelijk een behandeling voor diverse ziekten die verband houden met ontstekingsgerelateerde pathofysiologieën, zoals PDS.
Op basis van de verzamelde gegevens lijkt rode biet een gezondheidsbevorderend voedingsmiddel met diverse gunstige effecten. Hoewel de gegevens veelbelovend zijn, moeten we het effect van rode biet op chronische ontstekingsziekten zoals PDS, artritis en dergelijke nog onderzoeken in grootschalige klinische studies. Desondanks wijzen de verzamelde gegevens er sterk op dat suppletie met rode biet in een klinische setting een economische, krachtige en natuurlijke voedingsinterventie is.
Wat de biologische beschikbaarheid betreft, lijkt het van groot belang om een ingekapseld supplement te ontwikkelen via een zorgvuldig gecontroleerd productieproces, vooral met betrekking tot de toegepaste hitte tijdens de productie. Ook lijkt het zeer belangrijk om factoren te evalueren die de opname positief of negatief kunnen beïnvloeden en deze tijdens het supplementatieproces uit te sluiten of toe te voegen.
Als het product op de juiste manier, onder strikte omstandigheden, wordt bereid en op de juiste wijze aan de patiënt wordt toegediend, zie ik grote mogelijkheden voor suppletie met betalainen in een klinische setting. Dit kan de moderne geneeskunde op een duurzame manier beïnvloeden, omdat we de oorzaak van de aandoening zouden kunnen behandelen in plaats van alleen de symptomen, en deze bovendien op een kosteneffectieve manier met zeer weinig risico zouden kunnen voorkomen.
Rode biet bevat ook FODMAPs, die de symptomen bij sommige subgroepen met PDS kunnen verergeren, maar het is de vraag of de hoeveelheid in een extract van rode biet invloed heeft op PDS-symptomen. Het kan echter nuttig zijn om de mogelijke voordelen van aanvullende supplementen te onderzoeken om de spijsvertering te vergemakkelijken en de opname van bioactieve stoffen te verbeteren.
Daarnaast kan er potentieel zijn voor het voorkomen van psychische aandoeningen of het verminderen van de symptomen ervan.
De belangrijkste reden voor het grote potentieel van suppletie met rode biet is het gebrek aan medicatie om chronische ontstekingsaandoeningen succesvol te behandelen en te voorkomen. Tot nu toe zijn er geen of slechts enkele mogelijkheden om de onderliggende oorzaak of mechanismen van deze aandoeningen aan te pakken. Gewoonlijk richt de behandeling zich op het min of meer doeltreffend verminderen van symptomen.
Omdat de incidentie van psychische aandoeningen en andere ontstekingsaandoeningen zoals PDS blijft stijgen en tot nu toe leidt tot een grotere belangstelling voor duurzame en natuurlijke voeding en geneeskunde, lijkt dit het perfecte moment om veelbelovende oplossingen te ontwikkelen voor de medische behoeften van een bepaald percentage van de wereldbevolking.
7. Bronnen
De mogelijke voordelen van suppletie met rode biet voor gezondheid en ziekte, Clifford et al., Nutrients apr. 2015, doi: 10.3390/nu7042801
De invloed van de matrix van rodebietproducten en interindividuele variatie op de biologische beschikbaarheid van betacyaninen bij mensen, Wiczkowski et al.,
De biologische beschikbaarheid in plasma van nitraat en betanine uit Beta vulgaris rubra bij mensen, Clifford et al., Eur J Nutr. feb. 2016, doi: 10.1007/s00394-016-1173-5
Pathofysiologie van het prikkelbaredarmsyndroom, Holtmann et al., The Lancet, oktober 2016, DOI: 10.1016/S2468-1253(16)30023-1
De rol van ontsteking bij het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), Qin Xiang Ng et al., J Inflamm Resp., sep. 2018, doi: 10.2147/JIR.S174982
Consumptie van bietensap had een positieve invloed op de darmmicrobiota en ontsteking, maar verbeterde de functionele uitkomsten niet bij volwassenen met long COVID: een verkennende gerandomiseerde gecontroleerde studie, Calvani et al., Clinical Nutrition, dec. 2024
Betalainen: een verhalend overzicht van farmacologische mechanismen die de nutraceutische potentie voor gezondheidsvoordelen ondersteunen, Martinez et al., Foods, nov. 2024, https://doi.org/10.3390/foods13233909
Van mitochondriën afkomstige blaasjes en ontstekingsprofielen van volwassenen met long COVID die bietensap kregen: secundaire analyse van een gerandomiseerde gecontroleerde studie, Marzetti et al., Int J Mol Sci., jan. 2025, doi: 10.3390/ijms26031224
INVLOED VAN BETALAINERIJK EXTRACT OP DE VERMINDERING VAN ONGEMAK DAT GEPAARD GAAT MET ARTROSE, Pietrzkowski et al., 2007, https://scholar.google.com/scholar_lookup?journal=New. Med.&title=Influence of betalin-rich extracts on reduction of discomfort associated with osteoarthritis&author=Z. Pietrzkowski&author=B. Nemzer&author=A. Spórna&author=P. Stalica&author=W. Tresher&volume=1&publication_year=2010&pages=12-17&
(10)Therapeutische toepassing van betalainen: een review, Madadi et al., Plants, sep. 2020, doi: 10.3390/plants9091219
(11)“Beet” de kou: suppletie met bietensap verbetert de perifere bloedstroom, de endotheelfunctie en de ontstekingsstatus bij personen met het fenomeen van Raynaud, Shepherd et al., J Appl Physiol., jul. 2019, doi: 10.1152/japplphysiol.00292.2019
(12) Dehydrogenering van betacyaninen in verwarmde betalainerijke extracten van rode biet (Beta vulgaris L.), Sutor-´Swiezy et al., Int J Mol Sci., jan. 2022, doi: 10.3390/ijms23031245
(13) Ontstekingsmarkers bij depressie: een meta-analyse van gemiddelde verschillen en variabiliteit bij 5.166 patiënten en 5.083 controlegroepen, Osimo et al., jul. 2020, Brain Behav Immun., doi: 10.1016/j.bbi.2020.02.010
(14) Ontstekingsmarkers en behandeluitkomst bij therapieresistente depressie: een systematische review, Yang et al., okt. 2019, Journal of affective disorders, https://doi.org/10.1016/j.jad.2019.07.045
(15)Depressie en ontsteking bij kinderen en adolescenten: een meta-analyse, Colasanto et al., dec. 2020, Journal of Affective Disorders, https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.09.025
(16)Verschillen tussen depressie bij adolescenten en gezonde controlegroepen in biomarkers die verband houden met immuun- of ontstekingsprocessen: een systematische review en meta-analyse, Li et al., feb. 2025, Psychatry Investig., doi: 10.30773/pi.2024.0295
Shop Gebruik vandaag ons bietenwortelpoeder en til je prestaties naar een hoger niveau
