Oorspronkelijk artikel geschreven door dr. Alyssa Bianzano, Universiteit Heidelberg, april 2025
1. Inleiding
De wortelgroente Beta vulgaris rubra heeft de laatste tijd veel aandacht gekregen als voedingsmiddel dat de gezondheid bevordert. De krachtige antioxiderende, ontstekingsremmende en vaatbeschermende effecten ervan zijn goed bekend en duidelijk aangetoond in verschillende in-vitro- en in-vivo-onderzoeken bij mensen en dieren.
Vooral als voedingsaanpak ter ondersteuning van de behandeling van hart- en vaatziekten en kanker wint het gebruik ervan aan populariteit. In humane studies verlaagde suppletie met rode biet de bloeddruk, verminderde het ontstekingen, voorkwam het oxidatieve stress, beschermde het de endotheelfunctie en herstelde het de cerebrovasculaire hemodynamiek. Bovendien hebben verschillende studies inmiddels aangetoond dat suppletie met rode biet effectief is voor het verbeteren van atletische prestaties. (1)
Vooral de vermindering van ontstekingen kan een enorme kans bieden om het gebruik van rode biet uit te breiden op het gebied van preventie en modulatie.
Dit artikel belicht de gunstige gezondheidseffecten van rode biet op het menselijk lichaam en het enorme potentieel ervan bij verschillende aandoeningen die worden veroorzaakt door chronische ontsteking.
2. Chemie van rode biet
2.1 Mogelijk bioactieve bestanddelen
De gunstige gezondheidseffecten van Beta vulg. worden grotendeels toegeschreven aan de bioactieve bestanddelen ervan.
Dit is vooral te danken aan het hoge gehalte aan anorganisch nitraat. Nitraat zelf wordt niet beschouwd als een stof die een specifieke fysiologische functie vervult; de gunstige effecten houden eerder verband met de omzetting ervan in stikstofmonoxide (NO). De omzetting in nitriet vindt plaats na opname en het binnengaan in de entero-speekselcyclus; naar schatting komt 25% van het nitraat in deze cyclus terecht. Speekselbacteriën zetten nitraat in het speeksel om in nitriet. Het speekselnitriet wordt vervolgens via de maag opnieuw in de bloedsomloop opgenomen en daar omgezet in NO. (1)
Rode biet is een van de weinige groenten die een groep zeer bioactieve pigmenten bevatten, bekend als betalaïnen. Talrijke studies rapporteerden een sterk antioxidant en ontstekingsremmend vermogen in vitro en in in-vivo-diermodellen, wat belangstelling heeft gewekt voor mogelijk gebruik van rode biet bij klinische aandoeningen die worden gekenmerkt door oxidatieve stress en chronische ontsteking (bij IBD/PDS, astma, het chronischvermoeidheidssyndroom, leverziekte, artritis, de ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson, hart- en vaatziekten, diabetes mellitus en chronische nierziekte).
Betalaïnen kunnen worden onderverdeeld in betacyaninen, zoals betanine en isobetanine, en betaxanthinen, zoals vulgaxanthine I &II en indicaxanthine. (1)
Daarnaast zien we in Beta vulg. ook een bepaalde hoeveelheid carotenoïden, ascorbinezuren en fenolen, zoals flavonoïden, fenolzuren en fenolamiden. (1)
2.2. Voordelen van betalaïnen
Betalaïnen vertoonden in in-vitromodellen een aanzienlijke neerregulering van ontstekingsmoleculen zoals cyclo-oxygenase-2 (COX-2), induceerbare stikstofoxidesynthase (iNOS) en de ontstekingscytokinen IL-6 en IL-8. (7)
In-vivomodellen lieten na vier weken orale behandeling met indicaxanthine een vermindering van apoptose in de hersenen zien bij personen die een vetrijk dieet hadden gevolgd. Dit effect kan worden verklaard door een verminderde expressie van pro-apoptotische en een verhoogde expressie van anti-apoptotische genen, door verminderde neuro-inflammatie als gevolg van een lagere expressie van pro-inflammatoire genen en eiwitten, en door verminderde oxidatieve stress dankzij een afname van reactieve zuurstof- (ROS) en stikstofverbindingen.
Alles bij elkaar genomen vertonen betalainen, met name betanine en indicaxanthine, krachtige antioxidatieve en ontstekingsremmende effecten, waarbij ze belangrijke mechanismen beïnvloeden, zoals de vermindering van ROS, de onderdrukking van pro-inflammatoire cytokinen en de modulatie van apoptosegerelateerde routes. (7)
2.3 Chemische structuur van bietverbindingen
De werking van betanine tegen vrije radicalen wordt verklaard door de chemische structuur, die hydroxylgroepen en onverzadigde bindingen in de benzeenring bevat. Betanine voorkomt oxidatieve schade aan eiwitten door de nitrering van het aminozuur tyrosine te remmen. (7)
3. Gunstige gezondheidseffecten
3.1 Antioxidant
Het is bewezen dat rode biet een functionele voedingsmiddel is met een antioxidatieve biologische werking, dankzij de betalainen (betanine) en andere fenolische componenten. De werking van betanine tegen vrije radicalen wordt verklaard door de chemische structuur ervan. (7)
Onderzoeken leveren bewijs dat rode biet een uitstekende bron van antioxidanten is. Deze bieden in vitro aanzienlijke bescherming van cellulaire componenten tegen oxidatie en, nog belangrijker, ook in vivo. (1)
3.2 Ontstekingsremmend
Gegevens uit verschillende onderzoeken met in-vivomodellen tonen aan dat een betalainerijke kleurstof, gemaakt van Beta vulgaris, de productie van de ontstekingsmediatoren TNF-a en IL-1ß vermindert. Betalainen beperken ook de effecten van lipopolysacharide in macrofagen die uit beenmerg zijn afgeleid. LPS activeert NF-kB en verhoogt de concentraties van IL-1ß en TNF-a. (7)
Concluderend kunnen betalainen in rode biet, met name betanine, ontstekingen afremmen door de NF-kB-signaalroute te remmen en ROS te verminderen via activering van de route van nuclear factor erythroid 2-related factor 2 (Nrf2) en het antioxidant response element (ARE). (8)
Pietrzkowski et al. toonden in hun onderzoek aan dat orale capsules rijk aan betalainen, in een therapeutische context, pijn en ontstekingen bij patiënten met artrose verminderen. Na een periode van meer dan 10 dagen en dagelijkse suppletie van minstens 35 mg tweemaal daags vertoonden de patiënten lagere serumwaarden van interleukine-6 (IL-6) en tumornecrosefactor-alfa (TNF-a), evenals een sterk geremde activiteit van twee chemokinen: growth-regulated oncogene-alpha (GRO-alpha) en regulated upon activation normal T-cell growth (RANTES). (9)
De ontstekingsremmende werking van rode biet lijkt ook de endotheelafhankelijke en -onafhankelijke vasodilatatie in de onderarm van patiënten met het syndroom van Raynaud te verbeteren. (11)
3.3 Darmmicrobioom
Calvani et al. toonden aan dat het drinken van rodebietensap leidde tot een grotere hoeveelheid bacteriën met bekende gunstige effecten, waaronder Akkermansia, Oscillospira, Prevotella, Roseburia, Ruminococcaceae en Turicibacter, vergeleken met placebo. Ook toonden zij significant hogere fecale niveaus van nicotinaat en trimethylamine aan. (6)
4. Mogelijke behandeling
4.1 PRIKKELBARE-DARMSYNDROOM (PDS)
PDS is een functionele aandoening van het maag-darmstelsel, veroorzaakt door een verandering in de darm-hersenbanen.
Mogelijke mechanismen voor een verstoorde darm-hersenfunctie wijzen erop dat een primaire darmverstoring bij sommige subgroepen de onderliggende oorzaak kan zijn.
Mogelijke onderliggende mechanismen die tot het prikkelbaredarmsyndroom kunnen leiden, zijn genetische factoren, postinfectieuze veranderingen, chronische infecties en verstoringen van de darmmicrobiota. Verstoringen van het darmmicrobioom leiden vaak tot laaggradige slijmvliesontsteking, immuunactivatie en een veranderde darmpermeabiliteit. Afwijkingen in het serotoninemetabolisme en veranderingen in de hersenfunctie kunnen primaire of secundaire factoren zijn. (4)
Ander bewijs wijst ook op darmontsteking, de cytokinereactie en het darmmicrobioom, die eerst de darm beïnvloeden en vervolgens leiden tot veranderingen in de hersenen bij PDS. (4)
Daarnaast hebben sommige onderzoeken aangetoond dat psychosociale factoren, zoals kindermishandeling en een posttraumatische stressstoornis, verband houden met de ontwikkeling van PDS op volwassen leeftijd. Van stress is bekend dat deze de immuunactivatie verhoogt via pro-inflammatoire cytokinen en NF-kB.
Beide psychosociale factoren blijken ook een pro-inflammatoir fenotype te bevorderen door de corticotropine-releasingfactor-systemen te sensibiliseren en de HPA-as te ontregelen. Ook kan een hyperreactieve HPA-as bijdragen aan viscerale overgevoeligheid, die eveneens vaak wordt gezien bij patiënten met PDS. (5)
Angst- en stemmingsstoornissen zijn ook goed vastgestelde risicofactoren voor het ontwikkelen van postinfectieuze PDS, met een vergelijkbaar risico als na een ernstige infectieuze gastro-enteritis. Verder onderzoek naar stemmingsstoornissen wees op het aanhouden van systemische en neuro-inflammatie.
Functionele MRI-onderzoeken bij patiënten met PDS hebben een verhoogde respons op viscerale prikkels aangetoond, met een verhoogde activatie van de anterieure cingulaire cortex, de prefrontale cortex en de thalamus als reactie op rectale distensie. Deze reacties lijken ook te worden gemoduleerd door angst en depressie. (5)
De verhoogde niveaus van interleukine-6 (IL-6) en interleukine-8 (IL-8), die bij patiënten met PDS zijn aangetroffen, beïnvloeden het tryptofaanmetabolisme en leiden tot een abnormale serotonerge (5-HT-)functie. Een abnormale 5-HT-functie houdt verband met een veranderde darmmotiliteit en een verhoogde gevoeligheid voor nociceptieve pijn, symptomen die we vaak zien bij patiënten met PDS. (5)
Ook fecale monsters van PDS-patiënten met diarree vertoonden verhoogde hoeveelheden van de cytokinen interleukine 1β, interleukine 10, TNFα en interleukine 6. Ook bleek de concentratie van deze cytokinen verband te houden met de frequentie en ernst van de pijn. (5)
We zien ook een overlap tussen PDS en colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn, waarbij is aangetoond dat behandeling met anti-TNFα de viscerale sensorische functie en positieve attributiebias kan verbeteren. Dit levert verder bewijs dat ontstekingsprocessen in de darm de centrale verwerking van informatie beïnvloeden. (5)
4.2 Psychische aandoeningen
Osimo et al. vonden significant verhoogde bloedwaarden van CRP, IL-3, IL-6, IL-12, IL-18, sIL-2R en TNF-α bij patiënten met een depressie, met middelgrote tot grote effectgroottes. Deze resultaten bleven overeind in sensitiviteitsanalyses voor psychiatrische en leefstijlvoorspellers, de invloed van scheefheid, de invloed van onderzoeken van lage kwaliteit en publicatiebias. (13)
Ook identificeerden Li et al. in hun meest recente systematische review en meta-analyse een reeks uiteenlopende ontstekings- en immunologische biomarkers. Deze verschillen significant bij depressieve adolescenten in vergelijking met gezonde controles. (16)
CRP is een van de best onderzochte ontstekingsmarkers binnen de geneeskunde. In verschillende, waaronder longitudinale, onderzoeken naar depressie zijn consistent hogere CRP-waarden gevonden.
Het gaat vaak vooraf aan het ontstaan van de aandoening, wat erop wijst dat ontsteking een oorzaak kan zijn in plaats van slechts een gevolg van de aandoening.
Ter ondersteuning van deze hypothese bleek uit een Mendeliaanse randomisatieanalyse van de UK Biobank-steekproef dat IL-6 en CRP waarschijnlijk causaal verband houden met depressie.
Bovendien is gebleken dat verhoogde perifere CRP-waarden correleren met de CRP-waarde in het centrale zenuwstelsel, met een sterke correlatie tussen CRP in plasma en liquor. (13)
TNF-α is een van de belangrijkste pro-inflammatoire cytokinen.
Het wordt geproduceerd door dendritische cellen en macrofagen, die tijdens een acute infectie IL-6 en IL-12 produceren. De toename van TNF-α, IL-6 en IL-12 tijdens huidige depressieve episoden maakt de systemische aard van de ontstekingstoestand duidelijk, aangezien deze overeenkomsten vertoont met de immuunreactie op een actieve infectie. (13)
Verschillende onderzoeken naar IL-6 en CRP/hsCRP vonden inderdaad voorspellende verbanden tussen markerwaarden en de behandelrespons. Onderzoeken toonden aan dat uitgangswaarden verband hielden met een betere respons op stoffen met bekende ontstekingsremmende eigenschappen, zoals infliximab en ketamine.
Ook verschillende subtypen van een depressieve stoornis vertonen verschillen in hun ontstekingsprofielen, zoals IL-6 en IL-1β bij melancholische depressie en CRP bij niet-melancholische depressie. (14)
Onderzoek heeft ook aangetoond dat verhoogde ontsteking bij kinderen en adolescenten samenhangt met een grotere kans op een toekomstige depressie. Er zijn aanwijzingen dat inflammatoire cytokinen in de hersenen de structuur en functie van de hersenen kunnen veranderen door de neurotransmissie, de hippocampus, de hypothalamus-hypofyse-bijnieras en de functie van het sympathische zenuwstelsel te beïnvloeden.
Deze kunnen leiden tot veranderingen in de cognitie en kunnen depressieve symptomen veroorzaken. (15)
Deze resultaten bevestigen dat acute depressie een pro-inflammatoire toestand is en ondersteunen de hypothese dat verhoogde niveaus van ontstekingsmarkers bij depressie het gevolg zijn van een verschuiving naar rechts in de verdeling van immuunmarkers. (13)
En ze vertonen een bidirectionele samenhang tussen depressie en pro-inflammatoire toestanden die al vroeg in het leven detecteerbaar is. (15)
5. Biologische beschikbaarheid
Om als gezondheidsbevorderend te worden beschouwd, moet een voedingsbestanddeel in vivo biologisch beschikbaar zijn.
We zien een hoge biologische beschikbaarheid van anorganisch nitraat uit rode biet en er zijn aanwijzingen voor een absorptie van bijna 100% na de spijsvertering. (1)
Omdat de reductie van nitraat tot nitriet wordt gemedieerd door specifieke speekselbacteriën, kunnen het uitspugen van speeksel of het gebruik van antibacteriële behandelingen voor de mond, zoals mondwater, de omzetting van nitraat in nitriet verminderen. (1)
De mate waarin betalainen worden opgenomen, is minder duidelijk. In hoeverre betalainen worden gemetaboliseerd en structureel worden omgezet in secundaire metabolieten, moet nog worden gekarakteriseerd, maar hiermee moet rekening worden gehouden bij het onderzoeken van hun biologische beschikbaarheid. (1)
Onderzoek suggereert dat sommige actieve verbindingen in rode biet tijdens het koken en verwerken verloren gaan of mogelijk worden afgebroken. Theoretisch kunnen thermische behandeling, blootstelling aan bacteriële agentia, verzuring, opslagomstandigheden en behandeling met een gemodificeerde atmosfeer de fytochemische samenstelling beïnvloeden. (3)
Er zijn verschillende factoren die de stabiliteit van betalainen negatief beïnvloeden, waaronder een verhoogde temperatuur, licht, zuurstof, extreme pH-waarden, metaalionen en een hoge wateractiviteit.
Vooral thermische afbraak vormt een grote uitdaging bij het werken met producten op basis van betalainen. Betacyaninen verliezen hun stabiliteit boven 60°C, terwijl betaxanthinen dat al boven 40°C doen. Tijdens de opslag lijken producten op basis van betalainen bij kamertemperatuur stabieler te zijn.
Wat de pH betreft, zijn betalainen over het algemeen stabiel binnen het bereik van 3 tot 7. Alkalische omstandigheden hebben een negatieve invloed op hen.
De belangrijkste uitdaging voor de toepassing van betalainen in de industrie is hun instabiliteit onder deze omgevingsfactoren.
Inkapselings- en adsorptietechnieken zijn veelbelovende alternatieven om deze beperkingen te overwinnen en de stabiliteit van bioactieve verbindingen te verbeteren. (7)
Factoren die de stabiliteit van betalainen verbeteren, zijn onder andere ascorbinezuur, isoascorbinezuur en chelerende middelen zoals citroenzuur en EDTA. Ook ß-cyclodextrine en glucose-oxidase kunnen effectief zijn doordat ze vrij water absorberen en opgeloste zuurstof verwijderen. (12)
Ook de gevormde betaninederivaten kunnen een sterke invloed hebben op de bioactiviteit van producten van B. vulgaris en kunnen worden gebruikt voor diverse voedseltoepassingen met nieuwe gezondheidsbevorderende mogelijkheden en kleurende eigenschappen. (12)
Onderzoeken toonden aan dat betalainen uit rode biet een lagere absorptiesnelheid hebben als gevolg van een lager epitheliaal transport, vergeleken met betalainen uit andere bronnen, zoals cactusvijgen. Recent onderzoek suggereert dat lagere absorptiesnelheden worden veroorzaakt door verschillen in de voedselmatrix. Dit wijst erop dat de biologische beschikbaarheid van betanine na consumptie van rode biet mogelijk lager is dan na consumptie van andere bronnen van betanine. (3)
Hoewel er in-vivobewijs is voor de biologische werkzaamheid van betalainen, lijken ze over het algemeen een zeer lage biologische beschikbaarheid te hebben, wat hun therapeutische potentieel kan beïnvloeden. Daarom is het essentieel om rekening te houden met het feit dat interacties tussen de stoffen waaruit de natuurlijke matrix bestaat, de biologische beschikbaarheid van betalainen uit rode biet kunnen beïnvloeden. (7)
Een in-vitroonderzoek met Caco-2-cellen toonde aan dat indicaxanthine en betanine door het darmepitheel worden opgenomen, maar op verschillende manieren. Terwijl indicaxanthine een route volgt die niet afhankelijk is van membraantransporters, is betanine hiervan afhankelijk, wat de opname ervan beperkt. De opname van indicaxanthine is efficiënter en de biologische beschikbaarheid ervan is hoger. De opname van indicaxanthine werd niet beïnvloed door de voedselmatrix, in tegenstelling tot die van betanine. (7)
Een onderzoek bij menselijke vrijwilligers toonde aan dat betalainen na de eerste week van inname van gefermenteerd bietensap hun piekconcentratie in het plasma bereikten en na de tweede week in de urine. Dit kan erop wijzen dat betalainen mogelijk een opeenvolgende biotransformatie ondergaan. (7)
Een ander onderzoek stelde vast dat een groot deel van de betacyaninen uit rode biet in het maagdarmkanaal fragmentatie onderging, waaronder deglucosylatie en decarboxylering. Bovendien lijken diverse darmbacteriën betrokken te zijn bij de intestinale omzetting, waardoor er mogelijk grote individuele verschillen bestaan. (7)
6. Conclusie
In-vivo- en in-vitrogegevens tonen aan dat betalainen ontstekingen kunnen verminderen. Omdat ze verschillende routes in het ontstekingsproces succesvol aanpakken, bieden ze potentieel voor de behandeling van diverse ziekten die verband houden met ontstekingspathofysiologieën, zoals PDS.
Op basis van de verzamelde gegevens lijkt rode biet een gezondheidsbevorderend voedingsmiddel te zijn met verschillende gunstige effecten. Hoewel de gegevens veelbelovend zijn, moeten we het effect van rode biet op chronische ontstekingsziekten zoals PDS, artritis enzovoort nog onderzoeken in grootschalige klinische studies. Desondanks wijzen de verzamelde gegevens er sterk op dat suppletie met rode biet in een klinische context een economische, krachtige en natuurlijke voedingsinterventie is.
Wat de biologische beschikbaarheid betreft, lijkt het van groot belang om een ingekapseld product voor suppletie te ontwikkelen via een zorgvuldig gecontroleerd productieproces, vooral wat betreft de toegepaste hitte tijdens de productie. Ook lijkt het zeer belangrijk om factoren te evalueren die de opname positief of negatief kunnen beïnvloeden, en te proberen deze aan het suppletieproces toe te voegen of juist uit te sluiten.
Als het product op de juiste manier onder strikte voorwaarden wordt bereid en op de juiste manier aan de patiënt wordt toegediend, zie ik in een klinische context een grote mogelijkheid voor suppletie met betalainen. Dit kan de moderne geneeskunde op een duurzame manier beïnvloeden, omdat we de oorzaak van de ziekte kunnen behandelen in plaats van alleen de symptomen, en de ziekte ook op een betaalbare en uiterst laagrisicovolle manier kunnen voorkomen.
Rode biet bevat ook FODMAPs, die de symptomen bij sommige PDS-subgroepen kunnen verergeren, maar het is de vraag of de hoeveelheid in een extract van rode biet enig effect heeft op PDS-symptomen. Het kan echter nuttig zijn om de mogelijke voordelen van supplementen die de spijsvertering vergemakkelijken en de opname van bioactieve bestanddelen verbeteren, te evalueren.
Daarnaast kan er mogelijk een rol zijn weggelegd bij het voorkomen van psychische aandoeningen of het verminderen van de symptomen ervan.
De belangrijkste reden voor het grote potentieel van suppletie met rode biet is het gebrek aan medicatie om chronische ontstekingsziekten succesvol te behandelen en te voorkomen. Tot nu toe bestaan er geen of slechts weinig mogelijkheden om de onderliggende oorzaak of mechanismen van deze ziekten aan te pakken. Gewoonlijk is de behandeling gericht op het min of meer effectief verminderen van de symptomen.
Nu de incidentie van psychische aandoeningen en andere ontstekingsziekten zoals PDS blijft toenemen en tot nu toe heeft geleid tot een grotere belangstelling voor duurzame en natuurlijke voeding en geneeskunde, lijkt dit het perfecte moment om met veelbelovende oplossingen te komen voor de medische behoeften van een bepaald percentage van de menselijke bevolking.
7. Bronnen
De mogelijke voordelen van suppletie met rode biet bij gezondheid en ziekte, Clifford et al., Nutrients apr. 2015, doi: 10.3390/nu7042801
De invloed van de matrix van rodebietproducten en interindividuele variatie op de biologische beschikbaarheid van betacyaninen bij mensen, Wiczkowski et al.,
De biologische beschikbaarheid in plasma van nitraat en betanine uit Beta vulgaris rubra bij mensen, Clifford et al., Eur J Nutr. feb. 2016, doi: 10.1007/s00394-016-1173-5
Pathofysiologie van het prikkelbaredarmsyndroom, Holtmann et al., The Lancet, oktober 2016, DOI: 10.1016/S2468-1253(16)30023-1
De rol van ontstekingen bij het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), Qin Xiang Ng et al., J Inflamm Resp., sep. 2018, doi: 10.2147/JIR.S174982
Inname van bietensap had een positieve invloed op de darmmicrobiota en ontsteking, maar verbeterde de functionele uitkomsten niet bij volwassenen met long COVID: een gerandomiseerde gecontroleerde pilotstudie, Calvani et al., Clinical Nutrition, dec. 2024
Betalainen: een verhalende review van farmacologische mechanismen die het nutraceutische potentieel voor gezondheidsvoordelen ondersteunen, Martinez et al., Foods, nov. 2024, https://doi.org/10.3390/foods13233909
Mitochondriaal afgeleide blaasjes en ontstekingsprofielen van volwassenen met long COVID die rodebietensap kregen: secundaire analyse van een gerandomiseerde gecontroleerde studie, Marzetti et al., Int J Mol Sci., jan. 2025, doi: 10.3390/ijms26031224
INVLOED VAN BETALAINERIJK EXTRACT OP DE VERMINDERING VAN ONGEMAK DAT GEPAARD GAAT MET ARTROSE, Pietrzkowski et al., 2007, https://scholar.google.com/scholar_lookup?journal=New. Med.&title=Influence of betalin-rich extracts on reduction of discomfort associated with osteoarthritis&author=Z. Pietrzkowski&author=B. Nemzer&author=A. Spórna&author=P. Stalica&author=W. Tresher&volume=1&publication_year=2010&pages=12-17&
(10) Therapeutische toepassing van betalainen: een review, Madadi et al., Plants, sep. 2020, doi: 10.3390/plants9091219
(11) “Biet” de kou: suppletie met bietensap verbetert de perifere doorbloeding, de endotheel-functie en de ontstekingsremmende status bij personen met het fenomeen van Raynaud, Shepherd et al., J Appl Physiol., jul. 2019, doi: 10.1152/japplphysiol.00292.2019
(12) Dehydrogenering van betacyaninen in verwarmde betalainerijke extracten van rode biet (Beta vulgaris L.), Sutor-´Swiezy et al., Int J Mol Sci., jan. 2022, doi: 10.3390/ijms23031245
(13) Ontstekingsmarkers bij depressie: een meta-analyse van gemiddelde verschillen en variabiliteit bij 5.166 patiënten en 5.083 controles, Osimo et al., jul. 2020, Brain Behav Immun., doi: 10.1016/j.bbi.2020.02.010
(14) Ontstekingsmarkers en behandelresultaat bij therapieresistente depressie: een systematische review, Yang et al., okt. 2019, Journal of Affective Disorders, https://doi.org/10.1016/j.jad.2019.07.045
(15) Depressie en ontsteking bij kinderen en adolescenten: een meta-analyse, Colasanto et al., dec. 2020, Journal of Affective Disorders, https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.09.025
(16) Verschillen tussen depressie bij adolescenten en gezonde controlegroepen in biomarkers die verband houden met immuun- of ontstekingsprocessen: een systematische review en meta-analyse, Li et al., feb. 2025, Psychatry Investig., doi: 10.30773/pi.2024.0295
Winkelen Probeer vandaag ons bietenpoeder en verbeter je prestaties
